Nota Pengajian Kejuruteraan Awam Tingkatan 4 Bab 4: Ukur Kejuruteraan
RINGKASAN
Ringkasan Mudah Faham (Nota Pengajian Kejuruteraan Awam Tingkatan 4 Bab 4: Ukur Kejuruteraan)
Kerja Geomatik, yang dahulunya dikenali sebagai Ukur Tanah, adalah satu disiplin penting dalam bidang kejuruteraan yang melibatkan seni dan kaedah membuat ukuran kedudukan relatif titik-titik di atas permukaan bumi. Tujuannya adalah untuk menghasilkan gambaran sebenar sesuatu kawasan dalam bentuk pelan atau peta, yang menunjukkan butiran semula jadi (seperti bukit dan sungai) dan buatan manusia (seperti bangunan dan jalan).
Tujuan Utama Kerja Geomatik:
• Menentukan sempadan tanah, keluasan, dan isi padu.
• Menyediakan pelan asas untuk reka bentuk pembinaan.
• Memastikan binaan didirikan pada kedudukan yang betul (pemancangan tanda).
• Merekod kedudukan akhir binaan selepas siap (pelan “as-built”).
• Menyediakan titik kawalan berketepatan tinggi untuk projek.
Bidang-bidang dalam Geomatik: Ilmu geomatik dibahagikan kepada beberapa bidang khusus, termasuk:
• Ukur Kejuruteraan: Untuk reka bentuk dan pembinaan kerja kejuruteraan awam.
• Ukur Kadaster: Berkaitan dengan hak milik tanah dan sempadan lot.
• Ukur Topografi: Memetakan kontur dan ciri-ciri fizikal permukaan bumi.
• Ukur Hidrografi: Pemetaan dasar laut dan perairan untuk pelabuhan dan cari gali minyak.
• Fotogrametri & Penderiaan Jauh: Menggunakan gambar udara dan sensor untuk membuat peta dan mengumpul data.
• Sistem Penentududukan Global (GPS): Menggunakan satelit untuk menentukan kedudukan dengan tepat.
Kaedah Kerja Ukur dalam Kejuruteraan Awam: Proses kerja ukur dibahagikan kepada tiga fasa:
1. Sebelum Pembinaan: Melakukan tinjauan kawasan dan mencari datum (garisan rujukan).
2. Semasa Pembinaan: Melaksanakan pemancangan tanda, ukur aras (kawalan pugak), ukur terabas (kawalan mengufuk), dan ukur butiran.
3. Selepas Pembinaan: Melakukan pengukuran semula untuk menghasilkan pelan as-built.
Peralatan dan Teknologi: Teknologi dalam ukur tanah telah berkembang pesat. Peralatan konvensional seperti teodolit vernier dan rantai telah digantikan oleh peralatan moden yang lebih canggih, pantas, dan jitu seperti:
• Teodolit Digital: Bacaan sudut dipaparkan secara automatik.
• Total Station: Menggabungkan pengukuran sudut dan jarak (EDM) serta boleh menyimpan data.
• GPS: Memberikan kedudukan tiga dimensi (3D) dengan ketepatan tinggi.
• Dron: Digunakan untuk automasi ukur, memungut data dari udara dengan cepat.
Analisis Data Ukur Teodolit: Selepas data dikumpul, ia perlu dianalisis untuk memastikan ketepatan. Konsep utama dalam analisis ini ialah:
• Latit dan Dipat: Latit adalah unjuran jarak garisan pada paksi Utara-Selatan, manakala Dipat adalah unjuran pada paksi Timur-Barat. Ia digunakan untuk melaras terabas.
• Tikaian Lurus: Ialah nisbah antara selisih penutup (ralat) dengan jumlah jarak terabas. Ia digunakan untuk menentukan kelas ketepatan kerja ukur (Kelas Pertama, Kedua, atau Ketiga).
Secara keseluruhannya, kerja geomatik adalah asas yang amat penting dalam mana-mana projek pembangunan, memastikan setiap struktur dibina mengikut perancangan dengan jitu dan selamat.
GLOSARI
| Istilah | Definisi |
| Aras Formasi | Aras di mana tanah hendak dikerjakan dalam pembinaan, sama ada untuk dipotong atau ditambak. |
| Aras Laras (Reduced Level) | Ketinggian sesuatu titik yang diukur merujuk kepada suatu permukaan aras tetap yang dikenali sebagai datum. |
| As-Built (Ukuran Sediabina) | Pengukuran semula struktur yang telah dibina untuk merekodkan sebarang variasi daripada pelan asal. |
| Batu Aras (Bench Mark) | Suatu titik rujukan tetap di atas permukaan bumi yang nilai arasnya telah diketahui. |
| Datum | Satu garisan atau titik rujukan yang mana bearing, jarak, atau ketinggiannya diakui betul dan menjadi asas untuk sesuatu kerja ukur. |
| Dipat | Hasil jarak unjuran sesebuah garisan ukur di atas paksi timur-barat. |
| Fotogrametri | Bidang geomatik yang menggunakan maklumat daripada gambar udara untuk menyediakan peta. |
| Geomatik | Disiplin dalam mengukur dan memungut maklumat fizikal bumi, dahulunya dikenali sebagai Ukur Tanah. |
| Kontur | Garisan dalam peta yang menyambungkan titik-titik yang mempunyai ketinggian yang sama. |
| Latit | Jarak yang terhasil daripada unjuran sesebuah garisan ukur di atas paksi utara-selatan. |
| Pandangan Belakang (Backsight) | Bacaan staf pertama yang diambil di atas satu titik yang diketahui ukuran tingginya dalam kerja ukur aras. |
| Pandangan Hadapan (Foresight) | Bacaan staf terakhir yang diambil sebelum alat aras dipindahkan ke kedudukan titik yang lain. |
| Pemancangan Tanda (Setting Out) | Satu proses untuk memindahkan reka bentuk dalam pelan ke tapak binaan sebenar. |
| Pelan Akui (PA) | Pelan yang diluluskan oleh Jabatan Ukur dan Pemetaan Malaysia (JUPEM) yang menjadi rujukan untuk kerja pengukuran tanah. |
| Pelan Kadaster | Pelan yang menunjukkan maklumat tanah yang telah diukur, seperti sempadan lot dan hak milik, yang diluluskan oleh Pengarah Ukur dan Pemetaan. |
| Teodolit | Alat yang digunakan untuk mengukur sudut ufuk dan sudut pugak dengan jitu. |
| Terabas | Satu siri garisan bersambung di antara stesen-stesen ukur yang panjang dan arahnya diukur untuk membentuk satu jaringan kawalan. |
| Tikaian Lurus | Kadar antara kesilapan jarak (selisih penutup) berbanding dengan jumlah jarak yang diukur, digunakan untuk menentukan ketepatan kerja terabas. |
| Total Station | Alat ukur elektronik yang menggabungkan fungsi teodolit (pengukur sudut) dan EDM (pengukur jarak elektronik). |
| Ukur Aras | Pengukuran yang dijalankan untuk menentukan perbezaan ketinggian antara titik-titik di atas permukaan bumi. |
| Ukur Kadaster | Bidang ukur yang berkaitan dengan penentuan dan pendaftaran sempadan tanah untuk tujuan perundangan dan hak milik. |
| Ukur Kejuruteraan | Bidang ukur yang dijalankan untuk memperoleh data bagi reka bentuk, pemancangan tanda, dan penghasilan pelan untuk kerja-kerja kejuruteraan awam. |