Nota Reka Cipta Tingkatan 4 Bab 1: Pengenalan Kepada Reka Cipta
RINGKASAN
Ringkasan Mudah (Nota Reka Cipta Tingkatan 4 Bab 1: Pengenalan Kepada Reka Cipta)
Unit ini memperkenalkan konsep asas reka cipta, merangkumi definisi, sejarah, dan perkembangannya dalam pelbagai bidang. Reka cipta, yang berasal daripada perkataan Latin invenire (penemuan), adalah penghasilan sesuatu yang baharu hasil daripada proses pemikiran kreatif untuk menyelesaikan masalah. Ia berkait rapat dengan konsep inventif (kecenderungan mereka cipta), inovasi (memperkenalkan kaedah atau sistem baharu), dan kreativiti (kebolehan mencipta).
Sejarah perkembangan reka cipta dibahagikan kepada tiga zaman utama:
1. Zaman Prarevolusi Industri (Sebelum Abad ke-18): Manusia hidup secara nomad, bergantung sepenuhnya pada alam semula jadi. Reka ciptaan awal adalah ringkas dan dibuat daripada bahan seperti batu, kayu, dan tulang (contoh: kapak, pisau) untuk kelangsungan hidup.
2. Zaman Revolusi Industri (Abad ke-18 & ke-19): Bermula di England, zaman ini menyaksikan peralihan kepada pengeluaran besar-besaran menggunakan mesin. Ciptaan penting seperti Lightening Rod oleh Benjamin Franklin (1752) dan enjin stim oleh James Watt (1769) telah mencetuskan kemajuan pesat dalam industri pengangkutan dan pembinaan.
3. Zaman Revolusi Industri Kedua (Abad ke-19 & ke-20): Pembangunan reka cipta menjadi semakin pesat, merangkumi pelbagai bidang seperti pengangkutan (kereta berenjin petrol oleh Karl Benz, 1885), komunikasi (telefon oleh Alexander Graham Bell, 1876), dan pembuatan.
Perkembangan ini dapat dilihat melalui evolusi reka bentuk dalam pelbagai sektor:
• Pengangkutan: Berevolusi daripada tenaga manusia dan haiwan kepada kenderaan berenjin stim, petrol, diesel, dan elektrik, serta pengangkutan udara dan air yang moden.
• Pendidikan: Peralatan mengajar berubah daripada papan hitam kepada papan putih, LCD, dan Smart Board.
• Penulisan & Percetakan: Bermula dengan tulisan simbol, penemuan dakwat dan kertas, hinggalah kepada mesin cetak moden dan teknologi digital.
• Teknologi Tenaga: Peralihan daripada tenaga asas seperti stim dan arang batu kepada sumber boleh diperbaharui (solar, air) dan tidak boleh diperbaharui (petroleum, gas asli).
• Komunikasi: Evolusi daripada surat kepada telefon, e-mel, dan kini telekomunikasi pintar berasaskan satelit dan Internet.
• Pertanian & Pembinaan: Peralihan daripada kaedah tradisional menggunakan tenaga manusia/haiwan kepada penggunaan jentera moden yang canggih.
Kejayaan reka cipta didorong oleh pereka cipta yang memiliki ciri-ciri unggul seperti minat mendalam, empati, kreatif, inovatif, empiritif (berdasarkan kajian), perseptif, tidak putus asa, dan kesedaran menjaga alam sekitar. Tokoh-tokoh seperti Zulkifli Haji Haron dan Robest Yong dari Malaysia, serta James Dyson, Steve Jobs, dan al-Jazari dari luar negara, telah memberikan sumbangan besar kepada masyarakat, ekonomi, dan negara melalui ciptaan mereka yang menyelesaikan masalah dan meningkatkan kualiti hidup.
GLOSARI
| Istilah | Definisi |
| Reka Cipta | Berasal daripada perkataan Latin invenire yang bermaksud ‘penemuan’. Menurut Kamus Dewan Edisi Keempat, ia membawa maksud barang yang pertama kali dicipta atau ciptaan baharu. Ia merupakan hasil akhir daripada kemampuan kreativiti. |
| Inventif | Berupaya (cenderung, suka dan sebagainya) mereka cipta sesuatu (benda dan sebagainya) yang baharu atau berdaya cipta. (Kamus Dewan Edisi Keempat) |
| Inovasi | Sesuatu yang baru diperkenalkan seperti kaedah, sistem, adat, dan lain-lain yang baharu. (Kamus Dewan Edisi Keempat) |
| Kreativiti | Kemampuan (kebolehan) mencipta, berdaya kreatif atau kekreatifan. (Kamus Dewan Edisi Keempat) |
| Evolusi Reka Bentuk | Proses perubahan beransur-ansur yang berlaku dari segi rupa bentuk ataupun sifat pada sesuatu rekaan sepanjang zaman. |
| Nomad | Cara hidup berpindah-randah dari satu tempat ke satu tempat yang lain. |
| Revolusi Industri | Zaman bermula pada lewat 1750-an di England yang menandakan bermulanya zaman pengeluaran secara besar-besaran dengan penggunaan mesin. |
| Pengangkutan | Pembawaan (barang-barang dan lain-lain) dari satu tempat ke tempat lain. (Kamus Dewan Edisi Keempat) |
| Empati | Ciri yang membolehkan pereka cipta memahami kumpulan pengguna yang disasarkan untuk mengenal pasti keperluan atau masalah mereka. |
| Inovatif | Sifat mencari jalan untuk menghasilkan sesuatu rekaan yang lebih baik sama ada melalui proses pengubahsuaian atau penambahbaikan. |
| Empiritif | Sifat pereka cipta yang berfikir seperti saintis, di mana rekaan perlu disokong dengan hasil penyelidikan yang konkrit dan data. |
| Perseptif | Kebolehan membuat tafsiran maklumat deria (seperti imej, bunyi, bau) untuk memahami keadaan alam sekeliling. |
| Tenaga Boleh Diperbaharui | Sumber tenaga yang boleh diperbaharui dalam masa yang singkat, tidak akan habis, dan mesra alam (contoh: angin, air, suria). |
| Tenaga Tidak Boleh Diperbaharui | Sumber tenaga yang mengambil masa sangat lama untuk diperbaharui, terhad, dan boleh memberi kesan buruk kepada bumi (contoh: gas asli, arang batu, petroleum). |