Nota Sains Tingkatan 4 Bab 10: Kimia Dalam Perubatan Dan Kesihatan
RINGKASAN
Ringkasan (Nota Sains Tingkatan 4 Bab 10: Kimia Dalam Perubatan Dan Kesihatan)
Bab ini meneroka hubungan antara kimia, perubatan, dan kesihatan, memfokuskan kepada tiga kaedah perubatan utama yang diamalkan di Malaysia: tradisional, moden, dan komplementari. Perubatan tradisional menggunakan bahan semula jadi seperti tumbuhan dan haiwan, dengan keberkesanan yang dibuktikan melalui pengalaman turun-temurun dan kos rawatan yang lebih rendah. Sebaliknya, perubatan moden adalah seni merawat berasaskan sains kesihatan dan bioperubatan, menggunakan ubat-ubatan sintetik dan kaedah canggih seperti pembedahan dan radioterapi, dengan keberkesanan yang dibuktikan secara klinikal tetapi kosnya lebih mahal. Perubatan komplementari pula merangkumi pelbagai amalan seperti akupunktur, kiropraktik, dan urutan tradisional yang tidak menggunakan ubat-ubatan terapeutik, sebaliknya melengkapkan rawatan moden dan tradisional.
Topik penting lain ialah radikal bebas, iaitu atom atau molekul tidak stabil yang kehilangan elektron dan menyerang molekul lain, menyebabkan kerosakan DNA dan pelbagai penyakit seperti kanser dan penyakit kardiovaskular. Faktor dalaman (metabolisme, keradangan) dan luaran (asap rokok, pencemaran udara, sinaran ultraungu) menyumbang kepada penghasilan radikal bebas. Untuk melawan kerosakan ini, badan memerlukan bahan antioksidan, iaitu sebatian kimia yang melambatkan atau menghentikan proses pengoksidaan. Bahan ini boleh didapati daripada makanan seperti beta karotena (lobak merah), likopena (tomato), Vitamin C (buah sitrus), dan Vitamin E (minyak kelapa sawit).
Akhir sekali, bab ini menyentuh tentang produk kesihatan dan bahan aktif di dalamnya, iaitu komponen yang memberikan kesan penyembuhan. Penggunaan produk ini memerlukan kebijaksanaan dan nasihat doktor untuk mengelakkan kesan yang tidak diingini. Turut dibincangkan ialah isu penyalahgunaan ubat-ubatan, yang berlaku apabila ubat digunakan secara salah, tanpa mengikut preskripsi, dan boleh membawa kepada kesan sampingan yang teruk, ketagihan, dan juga kematian.
GLOSARI
| Istilah | Definisi |
| Perubatan Tradisional | Kaedah perubatan yang menggunakan tumbuh-tumbuhan, haiwan, dan bahan semula jadi. |
| Perubatan Moden | Seni merawat yang mempunyai hubungan langsung dengan sains kesihatan dan bioperubatan, melibatkan penyelidikan perubatan dan pembedahan. |
| Perubatan Komplementari | Kaedah penjagaan kesihatan yang berasal daripada pelbagai bentuk budaya, merangkumi produk semula jadi, senaman badan, dan minda. |
| Ubat Tradisional | Ubat yang diperoleh daripada sumber semula jadi seperti tumbuhan dan haiwan tanpa diproses secara kimia. |
| Ubat Moden | Ubat yang dihasilkan di dalam makmal untuk kegunaan ramai dan dijual di pasaran secara meluas. |
| Analgesik | Ubat yang berfungsi untuk melegakan kesakitan. Contoh: aspirin, parasetamol. |
| Antibiotik | Ubat yang berfungsi untuk membunuh atau menghalang pertumbuhan bakteria berjangkit. Contoh: penisilin, streptomisin. |
| Psikoterapeutik | Ubat yang digunakan untuk merawat pesakit psikiatrik. Tidak boleh diambil sewenang-wenangnya. Contoh: antidepresan, antipsikotik. |
| Penyalahgunaan Ubat-ubatan | Penggunaan ubat-ubatan dengan cara yang salah seperti tidak mengikut preskripsi doktor, yang boleh mengakibatkan risiko kesan sampingan. |
| Radikal Bebas | Atom atau molekul yang kekurangan satu elektron yang menjadikan atom atau molekul tersebut tidak stabil, reaktif, dan cenderung untuk menyerang atom atau molekul lain. |
| Bahan Antioksidan | Sebatian kimia yang diperlukan oleh badan untuk melambatkan atau menghentikan proses pengoksidaan. |
| Bahan Aktif | Komponen tertentu di dalam sesuatu produk yang mempunyai kesan terhadap penyembuhan atau pencegahan penyakit. |
| Akupunktur | Kaedah memasukkan jarum steril ke titik-titik tertentu pada kulit untuk merangsang sistem saraf dan melegakan kesakitan. |
| Kiropraktik | Kaedah membetulkan semula kedudukan tulang menggunakan tangan, berkesan untuk merawat sakit belakang, leher, dan sakit sendi. |
| Urutan Tradisional | Kaedah manipulasi tisu lembut badan menggunakan tangan, jari, dan penumbuk untuk melegakan keresahan, kesakitan, dan ketegangan otot. |
| Homeopati | Kaedah rawatan yang memberikan ubat berdasarkan gejala pesakit untuk menguatkan keupayaan tubuh melawan penyakit. |
| Terapi Herba | Penggunaan tumbuhan atau bahagian tumbuhan yang memiliki khasiat untuk mengubati penyakit. |
| Pengoksidaan Makanan | Proses yang berlaku apabila makanan terdedah kepada udara, menyebabkan perubahan warna seperti buah epal menjadi perang. |
CONTOH SOALAN KBAT
Soalan Kemahiran Berfikir Aras Tinggi (KBAT)
1. Soalan: Perubatan tradisional, moden, dan komplementari saling melengkapi antara satu sama lain. Wajarkah seseorang pesakit kanser hanya bergantung kepada terapi herba (perubatan tradisional) dan menolak rawatan moden seperti radioterapi? Berikan justifikasi anda.
Jawapan: Seseorang pesakit kanser tidak wajar untuk hanya bergantung kepada terapi herba. Rawatan moden seperti radioterapi mempunyai keberkesanan yang telah dibuktikan secara klinikal dan saintifik untuk merawat atau mengawal sel kanser. Perubatan tradisional seperti terapi herba boleh digunakan sebagai rawatan komplementari (tambahan) untuk membantu mengurangkan kesan sampingan rawatan moden atau meningkatkan kualiti hidup pesakit, tetapi bukan sebagai pengganti rawatan utama. Menggabungkan kedua-dua pendekatan secara bijak dengan nasihat doktor adalah kaedah terbaik.
2. Soalan: Seorang individu mengalami demam dan batuk. Rakan menasihatinya supaya mengambil baki antibiotik yang pernah digunakan oleh rakannya untuk penyakit yang sama. Adakah tindakan ini wajar? Terangkan kesan penyalahgunaan antibiotik dalam situasi ini.
Jawapan: Tindakan ini tidak wajar sama sekali. Antibiotik mesti diambil mengikut preskripsi doktor kerana ia menyasarkan jangkitan bakteria yang spesifik. Demam dan batuk mungkin disebabkan oleh virus, yang mana antibiotik tidak berkesan. Penyalahgunaan antibiotik seperti ini boleh menyebabkan bakteria menjadi rintang (imun) terhadap antibiotik tersebut. Ini menyukarkan rawatan jangkitan pada masa hadapan dan boleh membahayakan kesihatan individu itu serta masyarakat.
3. Soalan: Pencemaran udara di kawasan bandar adalah tinggi. Berdasarkan pengetahuan anda tentang radikal bebas, cadangkan tiga perubahan gaya hidup yang boleh diamalkan oleh penduduk bandar untuk mengurangkan kesan negatif radikal bebas terhadap kesihatan mereka.
Jawapan: Tiga perubahan gaya hidup yang boleh diamalkan ialah:
◦ Mengamalkan diet kaya antioksidan: Mengambil lebih banyak buah-buahan dan sayur-sayuran berwarna-warni seperti tomato, brokoli, buah sitrus, dan lobak merah yang mengandungi antioksidan seperti likopena, lutein, dan Vitamin C. Antioksidan ini akan meneutralkan radikal bebas yang dihasilkan daripada pencemaran.
◦ Mengurangkan pendedahan: Memakai pelitup muka apabila berada di luar dan menggunakan penapis udara di dalam rumah boleh mengurangkan jumlah bahan pencemar yang disedut.
◦ Elakkan faktor luaran lain: Tidak merokok dan mengelakkan asap rokok sekunder kerana ia merupakan sumber utama radikal bebas yang akan memburukkan lagi kesan pencemaran udara.
4. Soalan: Sebuah syarikat menghasilkan jus buah-buahan yang didakwa “kaya dengan antioksidan”. Namun, jus tersebut turut mengandungi kandungan gula yang sangat tinggi. Analisis kebaikan dan keburukan produk kesihatan ini.
Jawapan:
◦ Kebaikan: Jus buah-buahan, terutamanya yang diperbuat daripada buah beri, oren, atau tomato, sememangnya mengandungi antioksidan semula jadi seperti Vitamin C dan likopena. Antioksidan ini penting untuk melawan radikal bebas dan melindungi sel badan daripada kerosakan.
◦ Keburukan: Kandungan gula yang tinggi boleh membawa kepada masalah kesihatan lain seperti obesiti, diabetes jenis 2, dan keradangan, yang juga merupakan salah satu faktor dalaman penghasilan radikal bebas. Pengambilan gula berlebihan boleh menafikan sebahagian daripada manfaat antioksidan. Kesimpulannya, adalah lebih baik untuk mendapatkan antioksidan daripada memakan buah-buahan segar secara keseluruhan berbanding jus yang diproses dengan gula tambahan.
5. Soalan: Eksperimen 10.1 menunjukkan hirisan epal yang direndam dalam jus limau tidak berubah menjadi perang. Menggunakan konsep pengoksidaan dan antioksidan, jelaskan mengapa fenomena ini berlaku dan cadangkan satu bahan lain di dapur yang mungkin boleh memberikan kesan yang sama.
Jawapan: Hirisan epal menjadi perang kerana proses pengoksidaan berlaku apabila enzim di dalam epal bertindak balas dengan oksigen di udara. Jus limau mengandungi asid askorbik, iaitu Vitamin C, yang merupakan sejenis bahan antioksidan yang kuat. Apabila hirisan epal direndam dalam jus limau, Vitamin C akan bertindak balas dengan oksigen terlebih dahulu, sekali gus melambatkan atau menghentikan proses pengoksidaan pada epal itu sendiri. Bahan lain di dapur yang boleh memberi kesan sama ialah larutan air garam, kerana garam juga boleh melambatkan tindak balas pengoksidaan.