Nota Biologi Tingkatan 5 Bab 11: Pewarisan
Biologi Tingkatan 5
Bab 11: Pewarisan
Genetik, Hukum Mendel & Pewarisan Manusia
Terminologi Asas Genetik
Fahami istilah-istilah ini sebelum mempelajari hukum pewarisan.
Kromosom Homolog & Lokus
Gen & Alel
Gen: Unit asas pewarisan yang terdiri daripada satu segmen DNA yang menentukan trait tertentu.
Alel: Bentuk alternatif bagi gen yang sama. Contoh: Gen warna mata mempunyai alel mata hitam & alel mata biru.
Dominan & Resesif
Alel Dominan (T): Alel yang sentiasa menunjukkan traitnya walaupun ada alel resesif (Ditulis huruf BESAR).
Alel Resesif (t): Alel yang traitnya tersembunyi melainkan berpasangan dengan alel resesif yang sama (Ditulis huruf kecil).
Genotip & Fenotip
Genotip: Kandungan genetik sesuatu organisma (Contoh: TT, Tt, atau tt).
Fenotip: Ciri fizikal yang dapat dilihat hasil dari ekspresi genotip (Contoh: Pokok Tinggi, Pokok Kerdil).
Pewarisan Monohibrid (Hukum Mendel I)
Kajian terhadap satu trait sahaja. Klik butang untuk simulasikan Kacukan Pokok Tinggi (TT) dan Kerdil (tt).
Generasi F1
Semua anak generasi pertama (F1) adalah heterozigot (Tt) dan berfenotip Tinggi.
Segi Empat Punnett (F2)
Nisbah Fenotip = 3 Tinggi : 1 Kerdil
Hukum Mendel I (Hukum Segregasi)
Ciri-ciri organisma dikawal oleh sepasang alel. Pasangan alel ini berpisah (tersegregasi) secara rawak semasa pembentukan gamet (meiosis). Hanya satu alel daripada pasangan tersebut akan dibawa oleh setiap gamet.Penentuan Seks & Penyakit Terangkai Seks
Manusia mempunyai 46 kromosom (44 Autosom + 2 Kromosom Seks).
Kariotip & Jantina
Lelaki
Perempuan
Penyakit Terangkai Seks
Gen bagi penyakit ini (cth: Hemofilia & Buta Warna) terletak pada Kromosom X. Kromosom Y terlalu kecil dan tidak membawa gen ini.
Lelaki ($XY$) lebih berisiko!
Oleh kerana lelaki hanya ada satu kromosom X, jika X tersebut membawa alel penyakit resesif ($X^hY$), lelaki itu pasti akan menghidap penyakit tersebut.
Perempuan ($XX$) boleh jadi “Pembawa”
Perempuan memerlukan dua alel resesif untuk berpenyakit ($X^hX^h$). Jika mereka ada satu alel resesif ($X^HX^h$), mereka normal tetapi menjadi pembawa gen tersebut kepada anak lelaki.
Pewarisan Kumpulan Darah ABO
Kumpulan darah dikawal oleh satu gen yang mempunyai tiga alel berbeza (Alel Berbilang): $I^A$, $I^B$, dan $I^O$.
| Fenotip (Kumpulan Darah) | Kemungkinan Genotip |
|---|---|
|
A Darah A
|
$I^A I^A$ (Homozigot) $I^A I^O$ (Heterozigot) |
|
B Darah B
|
$I^B I^B$ (Homozigot) $I^B I^O$ (Heterozigot) |
|
AB Darah AB
|
$I^A I^B$ (Kodominan) |
|
O Darah O
|
$I^O I^O$ (Homozigot Resesif) |
Pewarisan Genetik
Biologi Tingkatan 5 (Bab 11)
Ujian interaktif ini akan mengekstrak 10 Soalan Rawak untuk menguji kefahaman anda tentang Hukum Mendel, kacukan genetik, kumpulan darah manusia dan penyakit pewarisan terangkai seks.
“Setiap ciri fizikal anda adalah manifestasi ribuan susunan kod genetik peninggalan leluhur.”
Memuat turun data pewarisan…
Sintesis Selesai
Laporan Pemetaan Genetik Anda:
Keterangan log pewarisan gen di sini.
Koleksi Latihan
| LATIHAN | SKEMA |
GLOSARI DIGITAL GENETIK
Genetik
Kajian tentang gen, pewarisan, dan variasi dalam organisma hidup.
Pewarisan
Pemindahan ciri daripada ibu bapa kepada anak-anaknya.
Alel
Bentuk alternatif bagi sesuatu gen yang menduduki lokus yang sama pada kromosom homolog.
Lokus
Kedudukan spesifik sesuatu gen pada kromosom.
Trait
Varian spesifik bagi sesuatu ciri (cth: warna ungu atau putih bagi bunga).
Fenotip
Ciri-ciri fizikal atau luaran sesuatu organisma yang boleh diperhatikan.
Genotip
Komposisi genetik sesuatu organisma bagi ciri tertentu.
Alel Dominan
Alel yang menunjukkan cirinya tidak kira sama ada alel yang berpasangan dengannya adalah sama atau berbeza.
Alel Resesif
Alel yang hanya menunjukkan cirinya apabila berpasangan dengan alel resesif yang sama.
Homozigot
Organisma yang mempunyai dua alel yang sama bagi sesuatu gen (cth., TT atau tt).
Heterozigot
Organisma yang mempunyai dua alel yang berbeza bagi sesuatu gen (cth., Tt).
Hukum Segregasi
Semasa pembentukan gamet, alel terpisah supaya setiap gamet hanya menerima satu alel bagi setiap ciri.
Hukum Pengaturan Bebas
Semasa pembentukan gamet, setiap ahli pasangan alel boleh bergabung secara rawak dengan pasangan alel yang lain.
Kacukan Monohibrid
Kacukan yang melibatkan sepasang ciri yang berbeza.
Kacukan Dihibrid
Kacukan yang melibatkan dua pasang ciri yang berbeza.
Generasi Filial (F)
Generasi anak hasil daripada kacukan (F1, F2, dan seterusnya).
Carta Pedigri
Carta salasilah keluarga bagi ciri tertentu merentasi beberapa generasi.
Kariotip
Susunan kromosom sesuatu sel mengikut bentuk dan saiz homolognya.
Alel Berbilang
Keadaan apabila sesuatu gen wujud dalam lebih daripada dua bentuk alel untuk mengawal ciri (cth: kumpulan darah).
Kodominan
Keadaan di mana kedua-dua alel diekspresikan sepenuhnya dalam fenotip individu heterozigot.
Pewarisan Terangkai Seks
Pewarisan gen yang terdapat pada kromosom seks (X atau Y).
Mutasi
Perubahan spontan dan rawak yang berlaku pada bahan genetik (gen atau kromosom) organisma.
Mutasi Gen
Perubahan kimia pada struktur gen yang melibatkan urutan nukleotida.
Mutasi Kromosom
Perubahan pada struktur kromosom atau bilangan kromosom.
Nondisjunction
Kegagalan kromosom untuk berpisah semasa anafasa I atau II meiosis.
ZON MASTERI KBAT: GENETIK
Analisis mekanisme pewarisan Mendel, aplikasi tatanama kumpulan darah, dan analisis mutasi kromosom melalui penyelesaian masalah mencabar.
1. Bagaimanakah cara menghasilkan anak lembu berbulu putih dan bertanduk panjang daripada baka tulen dominan?
Gunakan hukum $Mendel II$ (Hukum Pengaturan Bebas):
2. Ibu darah B dan bapa darah A mempunyai anak darah O. Jelaskan secara genetik.
Fenomena ini berlaku kerana kedua-dua ibu bapa adalah heterozigot:
Gamet $i^0$ daripada bapa bertemu gamet $i^0$ daripada ibu semasa persenyawaan untuk membentuk anak bergenotip $i^0i^0$ (Darah O).
Kebarangkalian mendapat anak darah AB ($I^AI^B$) ialah 25%.
3. Mengapa anak perempuan menjadi pembawa hemofilia jika bapanya normal?
Bapa normal bergenotip $X^HY$ hanya boleh menyumbangkan alel dominan $X^H$ kepada anak perempuan.
4. Perbandingan Sindrom Down, Turner, dan Klinefelter.
| Ciri | Down | Turner | Klinefelter |
|---|---|---|---|
| Bil. Kromosom | 47 | 45 | 47 |
| Kariotip | $45+XY$ / $XX$ | $44+XO$ | $44+XXY$ |
| Jantina | L / P | P sahaja | L sahaja |
5. Cadangkan dua ciri dominan untuk padi hibrid unggul (MR12H).
- 1. Rintangan Penyakit: Mengurangkan kerosakan akibat bakteria/perosak, seterusnya menjamin kualiti hasil.
- 2. Bilangan Biji Tinggi: Memaksimumkan pengeluaran padi per hektar bagi menjamin bekalan makanan negara.