NOTA ASAS KELESTARIAN TINGKATAN 4 BAB 3

Nota Asas Kelestarian Tingkatan 4 Bab 3: Sumber Tenaga

Nota Asas Kelestarian Tingkatan 4 Bab 2: Reka Bentuk
Nota Interaktif Asas Kelestarian T4 – Bab 3
Bab 3

Sumber Tenaga

Meneroka proses penghasilan, penghantaran, dan pengagihan tenaga elektrik. Fahami perbezaan sumber boleh baharu, sistem penjana, dan struktur pendawaian domestik lestari.

Pengelasan Sumber Tenaga

Tenaga ialah keupayaan untuk melakukan kerja. Sumber tenaga di bumi dibahagikan kepada dua kategori utama:

Boleh Diperbaharui (Lestari)

Sumber tenaga yang tidak akan kehabisan, boleh dijana semula secara semula jadi berterusan dan bersih (kurang pencemaran).

Solar (Matahari)

Angin

Hidro (Air)

Biojisim

Tidak Boleh Diperbaharui

Sumber asli yang akan habis digunakan, mengambil masa berjuta tahun untuk terbentuk, dan melepaskan karbon (mencemarkan alam).

Arang Batu

Petroleum

Gas Asli

Tenaga Nuklear

Penghasilan Tenaga Elektrik

1. Prinsip Kemagnetan (Penjana)

Penjana (Generator) berfungsi menukarkan Tenaga Mekanikal (Putaran) kepada Tenaga Elektrik melalui proses pemotongan fluks magnet oleh gegelung konduktor (Aruhan Elektromagnet).

Penjana Arus Terus (AT / DC)

Arus mengalir dalam satu arah sahaja. Menggunakan Penukar Tertib (Komutator) bercincin belah. Digunakan pada peranti bateri/dinamo kecil.

Penjana Arus Ulang-alik (AU / AC)

Arus bertukar arah secara berterusan. Menggunakan Gelang Gelincir (Slip Ring) yang bersambung penuh. Digunakan pada jana kuasa besar (bekalan rumah).

2. Tindak Balas Kimia (Solar PV)

Sistem Solar Photo Voltaic (PV) menyerap cahaya matahari dan menukarkannya terus kepada elektrik (Arus Terus – AT) tanpa sebarang pergerakan mekanikal (turbin).

Cahaya Matahari

Sumber tenaga percuma

Panel Solar (PV)

Menghasilkan Arus Terus (AT)

Inverter (Penyongsang)

Menukar AT → Arus Ulang Alik (AU)

Rumah / Grid

Elektrik AU sedia digunakan (240V)

Penghantaran & Pengagihan

Proses Aliran Elektrik (Rangkaian Grid Nasional)

1. Stesen Jana Kuasa

Menjana elektrik pada voltan 11kV – 25kV.

2. Transformer Penaik

Voltan dinaikkan (hingga 500kV) untuk mengurangkan kehilangan haba semasa penghantaran jauh.

3. Transformer Penurun

Voltan diturunkan secara berperingkat (33kV, 11kV) di pencawang pembahagian.

4. Pengguna

Voltan disalurkan kepada kilang (415V) atau rumah (240V).

Sistem Fasa Bekalan (Peraturan IEE)

1

Sistem 1 Fasa (Single Phase)

  • Voltan: 240V (Arus Ulang-alik).
  • Penggunaan: Domestik (Rumah kediaman biasa).
  • Kabel: Mempunyai 1 Wayar Hidup (L) dan 1 Wayar Neutral (N).
  • Sesuai untuk: Beban kuasa rendah (Lampu, kipas, TV).
3

Sistem 3 Fasa (Three Phase)

  • Voltan: 415V (Arus Ulang-alik).
  • Penggunaan: Industri / Komersial (Kilang, bangunan besar).
  • Kabel: Mempunyai 3 Wayar Hidup (Merah, Kuning, Biru) dan 1 Neutral.
  • Sesuai untuk: Beban berat (Motor besar, penghawa dingin pusat).

Unit Kawalan Pengguna (1 Fasa)

Papan agihan di rumah (Kotak DB) mengandungi komponen keselamatan penting untuk mengawal dan mengagihkan bekalan elektrik 240V kepada litar kecil akhir.

Komponen Utama (Susunan dari Meter):

1
Fius Perkhidmatan & Penyambung Neutral Disediakan oleh syarikat pembekal (TNB). Memutuskan litar jika arus berlebihan dari kabel utama.
2
Jangka Kilowatt-jam (Meter Elektrik) Merekod / mengukur jumlah unit tenaga elektrik (kWj) yang digunakan di rumah.
3
Suis Utama (Main Switch) Mengawal keselamatan keseluruhan rumah. Mengasingkan litar jika berlaku lebihan arus total.
4
Pemutus Litar Arus Baki (RCCB / ELCB) Melindungi pengguna daripada kejutan elektrik akibat litar pintas atau kebocoran arus ke bumi (earth leak). Terpelantik automatik.
5
Pemutus Litar Kenit (MCB) Mengagih dan melindungi litar kecil akhir tertentu (Cth: MCB 10A untuk lampu, MCB 20A untuk penyaman udara).

Aksesori Elektrik Lestari

Amalan kelestarian domestik bertujuan menjimatkan penggunaan tenaga dan menurunkan bil elektrik.

  • Penggunaan Lampu LED (cekap tenaga berbanding mentol pijar).
  • Menggunakan perkakas elektrik yang memiliki Label Cekap Tenaga 5 Bintang daripada Suruhanjaya Tenaga.
  • Pemasangan suis pemasa automatik atau sensor gerakan (motion sensor) untuk lampu luar.

Nota Asas Kelestarian Tingkatan 4 | Bab 3: Sumber Tenaga | Sedia Untuk WordPress

⚡ Kuiz Asas Kelestarian Tingkatan 4

Bab 3: Sumber Tenaga
💡

Cetuskan Kuasa Minda Anda!

Tenaga Lestari • Grid Nasional • Penjana • Litar Domestik

Anda akan menjawab 10 soalan objektif secara rawak daripada bank 20 soalan. Uji kefahaman anda tentang penjanaan dan pengagihan elektrik.

Soalan 1 / 10 Markah: 0
📝 Info Tenaga:
0/10
Tahniah!
Kuiz Sumber Tenaga telah tamat.
GLOSARI: SISTEM ELEKTRIK & TENAGA
Istilah Definisi Teknikal
AngkerKepingan logam ferus berlapis yang bertebat berbentuk silinder untuk menempatkan belitan dalam penjana.
Arus Terus (AT)Arus elektrik yang mengalir dalam satu arah sahaja, dihasilkan oleh penjana AT.
Arus Ulang-alik (AU)Arus elektrik yang arah alirannya sentiasa berubah-ubah secara berkala.
BiojisimProses pembakaran bahan buangan sisa pepejal pertanian dan industri untuk menjana elektrik.
Faktor KepelbagaianFaktor pengiraan reka bentuk pendawaian berdasarkan andaian penggunaan kelengkapan elektrik.
Fius PerkhidmatanKomponen perlindungan arus lebihan untuk beban dan unit pemotongan elektrik pihak berkuasa.
Gelang GelincirPunca tamatan bagi belitan pengalir angker dalam penjana AU untuk menghasilkan voltan.
Grid NasionalRangkaian talian penghantaran yang menyambungkan semua stesen jana kuasa utama di Malaysia.
HidroelektrikPenjanaan elektrik menggunakan tenaga keupayaan dan kinetik air untuk memutarkan turbin.
LestariPenggunaan tenaga yang cekap, menjimatkan, dan berterusan untuk jangka masa panjang.
MCB (Pemutus Litar)Peranti pemutus bekalan automatik apabila berlaku litar pintas atau beban lebih.
PenjanaPeranti yang menukarkan tenaga mekanikal kepada tenaga elektrik melalui aruhan elektromagnet.
Penukar TertibKomponen penjana AT yang menukarkan voltan AU di dalam angker kepada voltan keluaran AT.
Penyongsang (Inverter)Peranti untuk menukar arus terus (AT) kepada arus ulang-alik (AU) dalam sistem solar atau angin.
RCCBPeranti keselamatan yang memutuskan bekalan secara automatik apabila berlaku kebocoran arus.
Sistem 1 FasaBekalan tenaga elektrik domestik kecil (230V) dengan satu talian fasa dan satu neutral.
Sistem 3 FasaBekalan tenaga elektrik industri atau beban tinggi (400V) dengan tiga talian fasa.
Solar PVTeknologi yang menukarkan cahaya matahari terus kepada elektrik melalui bahan separa pengalir.
Stesen Jana Kuasa TermalStesen yang menggunakan bahan api untuk menghasilkan stim bagi memutarkan turbin.
Tenaga Boleh DiperbaharuiTenaga daripada sumber yang sentiasa ada seperti matahari, air, dan angin.
Tenaga Tidak Boleh DiperbaharuiTenaga daripada sumber terhad yang akan habis seperti petroleum dan gas asli.
Suis UtamaKomponen untuk menyambung/memutus bekalan utama dan mengawal arus berlebihan.
Unit Kawalan PenggunaAlat kawalan litar yang memastikan keselamatan penggunaan elektrik di premis.
ZON INTERAKTIF: BAB 3
SISTEM TENAGA & ELEKTRIK

Uji Pengetahuan Tenaga Lestari

Adakah anda sudah mahir dalam komponen Unit Kawalan Pengguna, MCB, RCCB dan sumber tenaga? Jawab kuiz Set 1 untuk menguji tahap penguasaan anda.

MULAKAN KUIZ SEKARANG
Fokus Utama: Arus Terus (AT) & Arus Ulang-alik (AU).