NOTA BIOLOGI TINGKATAN 5 BAB 11

Nota Biologi Tingkatan 5 Bab 11: Pewarisan

Nota Biologi Tingkatan 5 Bab 11: Pewarisan
Bab 11: Pewarisan – Nota Interaktif
Biologi Tingkatan 5 KSSM

Bab 11: Pewarisan

Kaji mekanisma pewarisan monohibrid dan dihibrid berdasarkan Hukum Mendel, fahami hubungan gen dan alel, serta terokai pewarisan ciri manusia dan penyakit terangkai seks.

🧬 11.1 & 11.3 Pewarisan Monohibrid & Glosari Genetik Mendel

Pewarisan monohibrid melibatkan kajian tentang satu trait sahaja pada satu masa (contohnya tinggi pokok kacang pis). Melalui kajian ini, Gregor Mendel mengemukakan Hukum Mendel Pertama (Hukum Segregasi).

Simulator Punnett Square Monohibrid

Tentukan Genotip Induk (Parental)

Pilih kombinasi genotip untuk pokok Bapa dan pokok Ibu bagi memerhatikan segregasi alel dan fusi gamet:

Rajah Segregasi Gamet $2 \times 2$
T
t
T
TT Tinggi
Tt Tinggi
t
Tt Tinggi
tt Kerdil
📊 Analisis Nisbah Generasi Anak:
Nisbah Genotip 1 TT : 2 Tt : 1 tt
Nisbah Fenotip 3 Tinggi : 1 Kerdil

📚 Kamus Istilah Genetik Penting

Gen (Gene):

Unit asas pewarisan yang terdiri daripada satu segmen DNA pada kromosom yang mengawal ciri spesifik.

Alel (Allele):

Bentuk alternatif bagi gen yang sama yang menduduki lokus yang sama pada sepasang kromosom homolog (cth. alel $T$ atau $t$).

Homozigot & Heterozigot:

Homozigot mempunyai sepasang alel serupa ($TT$ atau $tt$). Heterozigot mempunyai sepasang alel berbeza ($Tt$).

Genotip & Fenotip:

Genotip ialah komposisi genetik organisma ($TT$, $Tt$ atau $tt$). Fenotip ialah ciri fizikal yang ditonjolkan (cth. pokok tinggi atau kerdil).

💡 Hukum Mendel Pertama (Hukum Segregasi):

Menyatakan bahawa ciri sesuatu organisma dikawal oleh sepasang alel, dan sepasang alel ini akan **terpisah (segregasi)** secara rawak semasa pembentukan gamet, supaya setiap gamet hanya membawa satu alel sahaja.

Sedia Untuk Kuasai Biologi SPM?

Penulisan rajah skema pewarisan monohibrid, dihibrid, kumpulan darah, dan pewarisan penyakit terangkai seks merupakan soalan popular bertaraf markah tinggi kegemaran panel pemeriksa SPM.

LUBUKSOALAN

Portal Rujukan Soalan & Nota Interaktif Terbaik Malaysia

© 2026 LUBUKSOALAN. Rekabentuk khas untuk pelajar cemerlang Biologi.

Koleksi Latihan
LATIHANSKEMA
Glosari Digital Genetik
GLOSARI DIGITAL GENETIK
Asas & Konsep Genetik
Disiplin

Genetik

Kajian tentang gen, pewarisan, dan variasi dalam organisma hidup.

Proses

Pewarisan

Pemindahan ciri daripada ibu bapa kepada anak-anaknya.

Unit

Alel

Bentuk alternatif bagi sesuatu gen yang menduduki lokus yang sama pada kromosom homolog.

Lokasi

Lokus

Kedudukan spesifik sesuatu gen pada kromosom.

Varian

Trait

Varian spesifik bagi sesuatu ciri (cth: warna ungu atau putih bagi bunga).

Mekanisme Pewarisan
Fizikal

Fenotip

Ciri-ciri fizikal atau luaran sesuatu organisma yang boleh diperhatikan.

Genetik

Genotip

Komposisi genetik sesuatu organisma bagi ciri tertentu.

Ekspresi

Alel Dominan

Alel yang menunjukkan cirinya tidak kira sama ada alel yang berpasangan dengannya adalah sama atau berbeza.

Ekspresi

Alel Resesif

Alel yang hanya menunjukkan cirinya apabila berpasangan dengan alel resesif yang sama.

Status

Homozigot

Organisma yang mempunyai dua alel yang sama bagi sesuatu gen (cth., TT atau tt).

Status

Heterozigot

Organisma yang mempunyai dua alel yang berbeza bagi sesuatu gen (cth., Tt).

Hukum & Eksperimen Mendel
Hukum I

Hukum Segregasi

Semasa pembentukan gamet, alel terpisah supaya setiap gamet hanya menerima satu alel bagi setiap ciri.

Hukum II

Hukum Pengaturan Bebas

Semasa pembentukan gamet, setiap ahli pasangan alel boleh bergabung secara rawak dengan pasangan alel yang lain.

Kacukan

Kacukan Monohibrid

Kacukan yang melibatkan sepasang ciri yang berbeza.

Kacukan

Kacukan Dihibrid

Kacukan yang melibatkan dua pasang ciri yang berbeza.

Anak

Generasi Filial (F)

Generasi anak hasil daripada kacukan (F1, F2, dan seterusnya).

Genetik Manusia & Variasi
Analisis

Carta Pedigri

Carta salasilah keluarga bagi ciri tertentu merentasi beberapa generasi.

Analisis

Kariotip

Susunan kromosom sesuatu sel mengikut bentuk dan saiz homolognya.

Variasi

Alel Berbilang

Keadaan apabila sesuatu gen wujud dalam lebih daripada dua bentuk alel untuk mengawal ciri (cth: kumpulan darah).

Variasi

Kodominan

Keadaan di mana kedua-dua alel diekspresikan sepenuhnya dalam fenotip individu heterozigot.

Seks

Pewarisan Terangkai Seks

Pewarisan gen yang terdapat pada kromosom seks (X atau Y).

Mutasi & Anomali Genetik
Rawak

Mutasi

Perubahan spontan dan rawak yang berlaku pada bahan genetik (gen atau kromosom) organisma.

Struktur

Mutasi Gen

Perubahan kimia pada struktur gen yang melibatkan urutan nukleotida.

Bilangan

Mutasi Kromosom

Perubahan pada struktur kromosom atau bilangan kromosom.

Kegagalan

Nondisjunction

Kegagalan kromosom untuk berpisah semasa anafasa I atau II meiosis.

Studio Masteri KBAT Biologi – Genetik
ZON MASTERI KBAT: GENETIK

Analisis mekanisme pewarisan Mendel, aplikasi tatanama kumpulan darah, dan analisis mutasi kromosom melalui penyelesaian masalah mencabar.

Kacukan Dihibrid

1. Bagaimanakah cara menghasilkan anak lembu berbulu putih dan bertanduk panjang daripada baka tulen dominan?

Lihat Analisis Jawapan

Gunakan hukum $Mendel II$ (Hukum Pengaturan Bebas):

Peringkat 1: Kacukkan baka tulen hitam-pendek ($HHTT$) dengan putih-panjang ($hhtt$). Hasil $F_1$ adalah semua hitam-pendek ($HhTt$).
Peringkat 2: Kacukkan $F_1$ sesama sendiri ($HhTt \times HhTt$). Nisbah $F_2$ akan menghasilkan 1 bahagian fenotip putih-panjang daripada 16 ($hhtt$).
Kumpulan Darah

2. Ibu darah B dan bapa darah A mempunyai anak darah O. Jelaskan secara genetik.

Lihat Analisis Jawapan

Fenomena ini berlaku kerana kedua-dua ibu bapa adalah heterozigot:

Bapa: $I^Ai^0$ | Ibu: $I^Bi^0$
Gamet $i^0$ daripada bapa bertemu gamet $i^0$ daripada ibu semasa persenyawaan untuk membentuk anak bergenotip $i^0i^0$ (Darah O).

Kebarangkalian mendapat anak darah AB ($I^AI^B$) ialah 25%.

Terangkai Seks

3. Mengapa anak perempuan menjadi pembawa hemofilia jika bapanya normal?

Lihat Analisis Jawapan

Bapa normal bergenotip $X^HY$ hanya boleh menyumbangkan alel dominan $X^H$ kepada anak perempuan.

Jika ibu adalah pembawa ($X^HX^h$), terdapat 50% peluang beliau menyumbangkan alel resesif $X^h$. Anak perempuan mewarisi $X^H$ (bapa) dan $X^h$ (ibu), menjadikannya bergenotip $X^HX^h$ (pembawa).
Kelainan Kromosom

4. Perbandingan Sindrom Down, Turner, dan Klinefelter.

Lihat Analisis Jawapan
CiriDownTurnerKlinefelter
Bil. Kromosom474547
Kariotip$45+XY$ / $XX$$44+XO$$44+XXY$
JantinaL / PP sahajaL sahaja
Inovasi Pertanian

5. Cadangkan dua ciri dominan untuk padi hibrid unggul (MR12H).

Lihat Analisis Jawapan
  • 1. Rintangan Penyakit: Mengurangkan kerosakan akibat bakteria/perosak, seterusnya menjamin kualiti hasil.
  • 2. Bilangan Biji Tinggi: Memaksimumkan pengeluaran padi per hektar bagi menjamin bekalan makanan negara.
Zon Interaktif Biologi Bab 11
ZON INTERAKTIF BAB 11
Flashcard
Bab 11
Kuiz Utama
Pewarisan
Makmal
Maya
Gamifikasi
Bab 11
Nota Lengkap
Biologi T5