Nota Prinsip Perakaunan Tingkatan 5 Bab 6: Perakaunan Untuk Kelab Dan Persatuan
RINGKASAN
Ringkasan Mudah Difahami (Nota Prinsip Perakaunan Tingkatan 5 Bab 6: Perakaunan Untuk Kelab Dan Persatuan)
Perakaunan untuk kelab dan persatuan mempunyai beberapa perbezaan utama berbanding perakaunan untuk entiti perniagaan yang bermatlamatkan keuntungan. Berikut adalah pecahan konsep-konsep teras:
1. Definisi dan Matlamat
• Kelab dan Persatuan: Organisasi yang ditubuhkan bukan untuk mencari keuntungan. Matlamat utamanya adalah untuk menyediakan kemudahan, perkhidmatan sosial, kebudayaan, rekreasi, dan menjaga kebajikan ahli-ahlinya.
• Entiti Berorientasikan Keuntungan: Organisasi yang ditubuhkan dengan matlamat utama untuk menjana keuntungan bagi pemiliknya.
2. Sumber Kewangan
Sumber kewangan utama bagi sesebuah kelab atau persatuan datang daripada ahli dan juga sumber luar. Antara sumber utamanya ialah:
• Yuran Keahlian: Bayaran berkala (bulanan/tahunan) oleh ahli. Ini adalah sumber pendapatan utama.
• Yuran Masuk: Bayaran sekali sahaja semasa ahli mendaftar.
• Derma: Sumbangan wang daripada ahli atau pihak luar.
• Kutipan Pesta Ria / Pertandingan: Hasil daripada aktiviti yang dianjurkan.
• Sewa Kemudahan: Pendapatan daripada penyewaan kemudahan kelab seperti gelanggang atau dewan.
• Faedah atas Pelaburan: Pulangan daripada simpanan atau pelaburan yang dibuat oleh kelab.
3. Akaun-Akaun Utama
Kelab dan persatuan menggunakan beberapa jenis akaun khusus untuk merekod transaksi kewangan mereka.
| Akaun / Penyata | Tujuan Utama | Ciri-Ciri Utama |
| Akaun Penerimaan dan Pembayaran | Merekodkan semua penerimaan dan pembayaran tunai dalam satu tempoh perakaunan. | – Berfungsi seperti Buku Tunai. <br> – Merekodkan item hasil dan modal. <br> – Baki akhir menunjukkan tunai di tangan dan di bank. |
| Akaun Yuran Ahli | Mengira jumlah yuran ahli yang sepatutnya diiktiraf sebagai pendapatan hasil bagi tempoh semasa. | – Melaraskan Yuran Belum Terima (aset) dan Yuran Belum Terperoleh (liabiliti). <br> – Mengambil kira Yuran Lapuk (perbelanjaan). |
| Akaun Perdagangan | Disediakan jika kelab menjalankan aktiviti perniagaan (cth: kafe, kedai) untuk mengira untung atau rugi daripada aktiviti tersebut. | – Komponennya termasuk Jualan, Inventori Awal, Belian, dan Inventori Akhir. <br> – Untung atau rugi dipindahkan ke Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan. |
| Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan | Mengira Lebihan (surplus) atau Kurangan (deficit) bagi tempoh perakaunan. | – Serupa dengan Akaun Untung Rugi bagi perniagaan. <br> – Hanya merekodkan item hasil (pendapatan dan perbelanjaan). <br> – Lebihan atau Kurangan dipindahkan ke Dana Terkumpul. |
| Penyata Kedudukan Kewangan | Menunjukkan kedudukan aset, liabiliti, dan dana terkumpul kelab pada tarikh tertentu. | – Sama seperti Penyata Kedudukan Kewangan perniagaan. <br> – Bahagian “Ekuiti Pemilik” digantikan dengan “Dana Terkumpul”. |
4. Konsep Penting: Hasil vs. Modal
Penting untuk membezakan antara item hasil dan item modal.
• Pendapatan & Perbelanjaan Hasil:
◦ Berkaitan dengan operasi dan pentadbiran harian kelab.
◦ Contoh Pendapatan Hasil: Yuran ahli, sewa diterima, kutipan pesta ria.
◦ Contoh Perbelanjaan Hasil: Gaji, insurans, kadar bayaran, alat tulis.
◦ Direkodkan dalam Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan.
• Pendapatan & Perbelanjaan Modal:
◦ Berkaitan dengan pemerolehan atau penjualan Aset Bukan Semasa dan sumber kewangan jangka panjang.
◦ Contoh Pendapatan Modal: Derma khas untuk pembinaan bangunan, jualan Aset Bukan Semasa.
◦ Contoh Perbelanjaan Modal: Pembelian perabot, pembinaan gelanggang.
◦ Tidak direkodkan dalam Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan. Ia memberi kesan terus kepada Aset Bukan Semasa atau Dana Terkumpul.
5. Dana Terkumpul
• Definisi: Merupakan jumlah dana yang dimiliki oleh sesebuah kelab dan persatuan. Ia adalah setara dengan konsep “Ekuiti Pemilik” dalam perniagaan.
• Formula:
◦ Dana Terkumpul = Jumlah Aset – Jumlah Liabiliti
◦ Dana Terkumpul Akhir = Dana Terkumpul Awal + Lebihan (atau – Kurangan) + Pendapatan Modal
GLOSARI
| Istilah | Definisi |
| Akaun Penerimaan dan Pembayaran | Akaun yang merekodkan ringkasan penerimaan dan pembayaran tunai kelab dan persatuan dalam satu tempoh perakaunan. |
| Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan | Akaun yang disediakan untuk mengira lebihan atau kurangan daripada operasi kelab dan persatuan dengan memadankan pendapatan hasil dan perbelanjaan hasil. |
| Akaun Perdagangan | Akaun yang disediakan oleh kelab atau persatuan yang menjalankan aktiviti perniagaan untuk menghitung untung atau rugi daripada aktiviti tersebut. |
| Akaun Yuran Ahli | Akaun yang disediakan untuk merekod dan menyelaraskan semua butiran berkaitan yuran ahli. |
| Akta Pertubuhan 1966 | Akta yang mengawal selia pendaftaran dan operasi kelab dan persatuan di Malaysia. |
| Dana Terkumpul | Lebihan aset yang dimiliki daripada liabiliti yang ditanggung. Ia merupakan jumlah dana yang dimiliki oleh sesebuah kelab dan persatuan. |
| Kurangan | Berlaku apabila jumlah perbelanjaan hasil melebihi jumlah pendapatan hasil dalam Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan. |
| Lebihan | Berlaku apabila jumlah pendapatan hasil melebihi jumlah perbelanjaan hasil dalam Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan. |
| Pendapatan Hasil | Pendapatan yang diterima daripada aktiviti biasa kelab dan persatuan. Contoh: Yuran ahli, sewa diterima. |
| Pendapatan Modal | Pendapatan yang diterima bukan daripada aktiviti biasa kelab dan persatuan. Contoh: Jualan Aset Bukan Semasa, derma khas. |
| Perbelanjaan Hasil | Perbelanjaan yang dibayar untuk pengurusan dan pentadbiran sesebuah kelab dan persatuan. Contoh: Gaji, insurans, kadar bayaran. |
| Perbelanjaan Modal | Perbelanjaan yang dibayar ke atas pembelian atau membina Aset Bukan Semasa. Contoh: Pembelian bangunan, ubah suai premis. |
| Yuran | Sumber pendapatan utama bagi kelab dan persatuan yang dibayar oleh setiap ahli. |
| Yuran Belum Terperoleh | Yuran tahun akan datang yang telah diterima pada tahun kewangan semasa. Dianggap sebagai Liabiliti Semasa. |
| Yuran Belum Terima | Yuran tahun perakaunan semasa yang masih belum diterima pada akhir tempoh. Dianggap sebagai Aset Semasa. |
| Yuran Lapuk | Yuran belum terima dari tahun kewangan lepas yang dihapuskan kerana tidak dapat dikutip. Dianggap sebagai perbelanjaan hasil. |
| Yuran Masuk | Yuran yang dibayar oleh ahli baharu semasa pendaftaran. |
CONTOH SOALAN KBAT
Soalan KBAT dan Jawapan
Soalan 1: Bendahari Kelab Sukan Cergas mendapati baki akhir dalam Akaun Penerimaan dan Pembayaran menunjukkan nilai positif sebanyak RM10,000. Walau bagaimanapun, setelah menyediakan Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan, ia menunjukkan Kurangan sebanyak RM5,000. Jelaskan mengapa perbezaan ini boleh berlaku dengan memberikan sekurang-kurangnya dua sebab yang munasabah berdasarkan prinsip perakaunan kelab.
Jawapan: Perbezaan ini wujud kerana Akaun Penerimaan dan Pembayaran merekodkan semua aliran tunai (asas tunai) manakala Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan hanya mengiktiraf item hasil dan perbelanjaan bagi tempoh semasa (asas akruan). Dua sebab utama perbezaan ini ialah:
1. Perbelanjaan Modal: Kelab mungkin telah membuat pembayaran tunai yang besar untuk membeli aset bukan semasa (contohnya, membeli peralatan gimnasium bernilai RM15,000). Pembayaran ini akan direkodkan dalam Akaun Penerimaan dan Pembayaran (menyebabkan baki tunai berkurang), tetapi ia tidak direkodkan sebagai perbelanjaan dalam Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan. Sebaliknya, hanya susut nilai aset tersebut (item bukan tunai) akan dicatat sebagai perbelanjaan hasil.
2. Pelarasan Item Hasil dan Belanja (Asas Akruan): Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan mengambil kira item bukan tunai seperti Yuran Belum Terima, Yuran Belum Terperoleh, Belanja Belum Bayar, dan Yuran Lapuk. Contohnya, jika terdapat jumlah Yuran Lapuk (yuran yang tidak dapat dikutip) yang besar, ia akan dicatat sebagai perbelanjaan dalam Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan (menyumbang kepada kurangan) tetapi tidak melibatkan sebarang pembayaran tunai. Begitu juga, jika terdapat belanja belum bayar yang tinggi pada akhir tahun, ia akan ditolak dalam Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan walaupun tiada pembayaran tunai dibuat lagi.
Soalan 2: Persatuan Sejarah Warisan menerima sumbangan besar (derma) sebanyak RM50,000. Penderma menetapkan syarat bahawa wang tersebut mesti digunakan khas untuk membaik pulih bangunan warisan milik persatuan. Bandingkan bagaimana derma ini akan direkodkan berbanding yuran tahunan ahli, dan justifikasikan impak perbezaan perekodan ini terhadap Lebihan/Kurangan dan Dana Terkumpul persatuan.
Jawapan:
1. Perekodan Derma Khas: Derma sebanyak RM50,000 ini diklasifikasikan sebagai Pendapatan Modal kerana ia diterima untuk tujuan tertentu (projek modal) dan bukan daripada aktiviti operasi biasa. Ia akan direkodkan sebagai penerimaan dalam Akaun Penerimaan dan Pembayaran. Walau bagaimanapun, ia tidak akan dikreditkan ke Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan. Sebaliknya, ia akan dikreditkan terus ke Dana Terkumpul dalam Penyata Kedudukan Kewangan, selalunya diasingkan sebagai ‘Dana Khas’ atau ‘Derma (Khas)’.
2. Perekodan Yuran Tahunan: Yuran tahunan ahli ialah Pendapatan Hasil kerana ia merupakan sumber pendapatan utama daripada aktiviti biasa kelab. Ia akan dikreditkan ke Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan bagi tahun semasa, yang secara langsung akan meningkatkan Lebihan (atau mengurangkan Kurangan).
3. Impak: Perekodan derma sebagai pendapatan modal memastikan ia tidak memesongkan prestasi operasi tahunan persatuan. Ia tidak dikira sebagai sebahagian daripada Lebihan, jadi ia tidak memberi gambaran palsu bahawa persatuan sangat menguntungkan daripada aktiviti biasanya. Sebaliknya, ia secara langsung meningkatkan aset (tunai) dan Dana Terkumpul, mencerminkan peningkatan dalam nilai bersih persatuan yang diperuntukkan untuk projek jangka panjang. Yuran tahunan pula memberi impak terus kepada Lebihan/Kurangan, yang kemudiannya dipindahkan untuk mengubah Dana Terkumpul pada akhir tempoh.
Soalan 3: Sebuah kelab badminton mempunyai Akaun Yuran Belum Terima pada awal tahun sebanyak RM500 dan pada akhir tahun sebanyak RM800. Pada masa yang sama, Akaun Yuran Belum Terperoleh pada awal tahun ialah RM200 dan pada akhir tahun ialah RM150. Jumlah yuran yang diterima secara tunai sepanjang tahun ialah RM10,000. Analisis bagaimana maklumat ini digunakan untuk mengira jumlah yuran yang sepatutnya diiktiraf dalam Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan bagi tahun tersebut.
Jawapan: Untuk mengira jumlah yuran yang diiktiraf dalam Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan, kita perlu membuat pelarasan ke atas jumlah tunai yang diterima (RM10,000) berdasarkan prinsip perakaunan akruan. Ini boleh dilakukan dengan menyediakan Akaun Yuran Ahli:
1. Mula dengan Yuran Diterima: Asas pengiraan ialah jumlah tunai diterima, iaitu RM10,000.
2. Pelarasan Yuran Belum Terima (Aset Semasa): Peningkatan Yuran Belum Terima dari RM500 ke RM800 (peningkatan RM300) bermakna terdapat RM300 yuran untuk tahun semasa yang masih belum diterima tunainya. Jumlah ini perlu ditambah kerana ia adalah pendapatan hasil bagi tahun semasa.
3. Pelarasan Yuran Belum Terperoleh (Liabiliti Semasa): Penurunan Yuran Belum Terperoleh dari RM200 ke RM150 (penurunan RM50) bermakna sebahagian daripada yuran yang diterima pada tahun lepas (RM50) adalah untuk tahun semasa. Jumlah ini juga perlu ditambah kepada pendapatan tahun semasa.
Pengiraan: Yuran dalam Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan = Yuran Diterima + (Baki Akhir YBT – Baki Awal YBT) + (Baki Awal YBTP – Baki Akhir YBTP) = RM10,000 + (RM800 – RM500) + (RM200 – RM150) = RM10,000 + RM300 + RM50 = RM10,350
Oleh itu, walaupun kelab menerima RM10,000 tunai, jumlah pendapatan yuran yang diiktiraf bagi tahun tersebut ialah RM10,350.
Soalan 4: Kelab Catur Bistari bercadang untuk mula menjual set catur eksklusif kepada ahli dan orang awam untuk menjana dana tambahan. Nasihatkan jawatankuasa kelab tentang perubahan yang perlu dibuat dalam sistem perakaunan mereka. Huraikan akaun baharu yang perlu diwujudkan dan jelaskan bagaimana keuntungan daripada aktiviti ini akan dilaporkan dalam penyata kewangan akhir kelab.
Jawapan: Dengan memulakan aktiviti jualan, Kelab Catur Bistari kini terlibat dalam aktiviti perniagaan. Perubahan berikut diperlukan dalam sistem perakaunan mereka:
1. Wujudkan Akaun Perdagangan: Kelab perlu menyediakan Akaun Perdagangan pada akhir setiap tempoh perakaunan. Akaun ini berasingan daripada Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan utama. Tujuannya adalah untuk mengasingkan pendapatan dan kos yang berkaitan secara langsung dengan aktiviti jualan bagi menentukan untung atau rugi daripada perniagaan tersebut.
2. Komponen Akaun Perdagangan: Akaun ini akan merangkumi item seperti:
◦ Jualan: Jumlah hasil daripada penjualan set catur.
◦ Inventori Awal: Nilai set catur yang belum dijual pada permulaan tempoh.
◦ Belian: Kos membeli set catur baharu untuk dijual.
◦ Inventori Akhir: Nilai set catur yang belum dijual pada akhir tempoh.
◦ Belanja Pengendalian: Belanja langsung yang berkaitan dengan jualan, jika ada (cth: upah pekerja kedai, sewa kedai).
3. Perekodan dalam Penyata Kewangan Akhir:
◦ Untung atau rugi yang dikira daripada Akaun Perdagangan akan dipindahkan ke Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan.
◦ Jika aktiviti jualan menghasilkan untung, ia akan direkodkan di bahagian Pendapatan Hasil dalam Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan di bawah butiran seperti “Untung daripada Jualan Set Catur”. Ini akan meningkatkan Lebihan kelab.
◦ Jika rugi, ia akan direkodkan di bahagian Perbelanjaan Hasil, mengurangkan Lebihan.
◦ Baki inventori akhir akan dilaporkan sebagai Aset Semasa dalam Penyata Kedudukan Kewangan.
Langkah ini penting untuk memastikan prestasi kewangan aktiviti perniagaan dapat dinilai secara berasingan daripada aktiviti teras kelab.
Soalan 5: Dana Terkumpul sesebuah persatuan adalah setara dengan Ekuiti Pemilik dalam syarikat perniagaan. Namun, peningkatannya tidak hanya bergantung kepada Lebihan tahunan. Nilaikan pernyataan ini dengan membincangkan sekurang-kurangnya dua transaksi lain selain daripada Lebihan yang boleh menyebabkan Dana Terkumpul Akhir lebih tinggi daripada Dana Terkumpul Awal.
Jawapan: Pernyataan ini adalah tepat. Walaupun Lebihan daripada Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan adalah penyumbang utama kepada peningkatan Dana Terkumpul, terdapat transaksi lain yang bersifat modal yang boleh meningkatkannya secara langsung. Dua transaksi tersebut ialah:
1. Penerimaan Pendapatan Modal: Apabila persatuan menerima pendapatan yang dikategorikan sebagai modal, ia tidak melalui Akaun Pendapatan dan Perbelanjaan tetapi dikreditkan terus ke Dana Terkumpul. Contoh utama ialah:
◦ Derma Khas: Sumbangan yang diterima untuk tujuan spesifik seperti pembinaan bangunan atau pembelian aset besar. Penerimaan tunai ini akan menambah Aset (Bank) dan pada masa yang sama menambah Dana Terkumpul.
◦ Peruntukan Kerajaan: Geran atau bantuan kewangan daripada kerajaan untuk projek-projek tertentu.
2. Keuntungan atas Pelupusan Aset Bukan Semasa: Walaupun jarang berlaku, jika persatuan menjual aset bukan semasa (contohnya, menjual bangunan lama) pada harga yang lebih tinggi daripada nilai bukunya, keuntungan daripada jualan itu boleh dianggap sebagai item modal dan dikreditkan terus kepada Dana Terkumpul. Ini mencerminkan penambahan nilai kepada dana keseluruhan persatuan, bukan daripada operasi harian.
Oleh itu, Dana Terkumpul Akhir dikira sebagai: Dana Terkumpul Awal + Lebihan + Pendapatan Modal (seperti Derma Khas) = Dana Terkumpul Akhir. Ini menunjukkan bahawa pengurusan aset dan dana modal adalah sama pentingnya dengan pengurusan operasi harian dalam menentukan kesihatan kewangan sesebuah persatuan.