Nota Reka Cipta Tingkatan 4 Bab 2: Asas Reka Bentuk Dalam Reka Cipta
RINGKASAN
Ringkasan Mudah (Nota Reka Cipta Tingkatan 4 Bab 2: Asas Reka Bentuk Dalam Reka Cipta)
Reka bentuk yang berjaya terbina daripada dua asas utama: Prinsip Reka Bentuk dan Elemen Reka Bentuk. Memahami kedua-dua asas ini adalah kunci untuk menghasilkan rekaan yang bukan sahaja menarik dari segi visual tetapi juga berfungsi dan memenuhi kehendak pengguna.
Dua Tonggak Utama Reka Bentuk
1. Prinsip Reka Bentuk: Ini adalah peraturan atau panduan yang digunakan untuk menyusun elemen-elemen reka bentuk. Prinsip ini menentukan bagaimana elemen-elemen tersebut berinteraksi antara satu sama lain untuk mewujudkan satu gubahan yang berkesan. Terdapat tujuh prinsip utama.
2. Elemen Reka Bentuk: Ini adalah komponen-komponen asas atau “blok binaan” yang membentuk sebarang rekaan visual. Setiap karya, sama ada lukisan, lakaran, atau produk, adalah gabungan daripada elemen-elemen ini. Terdapat tujuh elemen asas.
Prinsip Reka Bentuk (7 Prinsip)
Prinsip reka bentuk membantu menyusun elemen untuk mencapai kesan tertentu.
| Prinsip | Penerangan Ringkas |
| Kesatuan | Menggabungkan semua elemen dalam rekaan supaya kelihatan lengkap dan harmoni, membentuk satu gambaran visual yang besar. |
| Imbangan | Mengagihkan elemen seperti warna, tekstur, dan ruang secara sama rata untuk mencapai kestabilan visual. Ia terbahagi kepada simetri (sama di kedua-dua belah), bukan simetri (berbeza tetapi stabil), dan jejari (tersusun di sekitar satu titik tengah). |
| Penekanan | Mencipta satu titik fokus yang menarik perhatian mata. Ini sering dicapai melalui kontras saiz, warna, atau rupa. |
| Pergerakan | Memberi ilusi gerakan, getaran, atau aliran dalam rekaan untuk menjadikannya lebih realistik dan menarik. |
| Corak Kontra | Menggunakan unsur seni yang bertentangan (bercanggah) untuk menarik perhatian, memberi fokus, atau mewujudkan kesan pergerakan. |
| Rentak | Pengulangan elemen secara teratur untuk mewujudkan corak, tekstur, atau perasaan pergerakan. Jenis rentak termasuk teratur, mengalir, dan progresif. |
| Corak | Susunan motif secara terancang atau tidak terancang yang menjadi asas utama dalam penghasilan sesuatu karya. |
Elemen Reka Bentuk (7 Elemen)
Elemen reka bentuk adalah bahan mentah visual bagi seorang pereka.
| Elemen | Penerangan Ringkas |
| Garisan | Sambungan antara dua titik yang membentuk satu laluan. Ia boleh jadi lurus, melengkung, bergerigi, dan sebagainya untuk menunjukkan arah atau gerakan. |
| Rupa | Kawasan rata dua dimensi (2D) yang mempunyai panjang dan lebar, dilingkari oleh garisan tertutup. Contohnya ialah bulatan atau segi empat. |
| Bentuk | Objek tiga dimensi (3D) yang mempunyai jisim dan isi padu (panjang, lebar, dan tinggi). Ia boleh jadi konkrit (objek sebenar) atau ilusi (digambarkan dalam lukisan). |
| Jalinan | Kualiti permukaan sesuatu objek, sama ada licin, kasar, atau berkilau. Ia boleh dirasai secara fizikal (sentuhan) atau dilihat secara visual. |
| Ruang | Kawasan di sekeliling atau di antara objek. Ia boleh jadi ruang positif (ruang yang diisi oleh objek) atau ruang negatif (ruang kosong di sekeliling objek). |
| Warna | Elemen yang paling ekspresif, digunakan untuk menarik perhatian dan membentuk identiti rekaan. Ia terbahagi kepada warna primer, sekunder, dan tertier, serta mempunyai suhu (panas dan sejuk). |
| Nilai | Merujuk kepada darjah kecerahan atau kegelapan sesuatu warna atau tona. Ia penting untuk mewujudkan kesan cahaya dan bayang. |
Aplikasi dalam Lakaran dan Perspektif
Elemen dan prinsip ini diaplikasikan dalam lakaran untuk menghasilkan idea visual.
• Lakaran Asas: Menggunakan garisan untuk membentuk rupa dan bentuk. Elemen ton (nilai) dan jalinan digunakan untuk memberikan kesan 3D dan realistik.
• Lakaran 3D: Menggabungkan elemen bentuk dan struktur, selalunya menggunakan Kaedah Kotak untuk melakar objek asas seperti kubus, silinder, dan sfera.
• Lukisan Perspektif: Teknik untuk menggambarkan objek 3D di atas permukaan 2D dari sudut pandangan mata. Ia menggunakan komponen seperti Titik Lenyap dan Garisan Ufuk untuk mewujudkan ilusi kedalaman. Terdapat tiga jenis utama: perspektif satu titik, dua titik, dan tiga titik.
GLOSARI
| Istilah | Definisi |
| Bentuk | Mempunyai struktur jisim dan isi padu, bersifat tiga dimensi (3D) dan mempunyai lebih daripada satu permukaan. Terdiri daripada bentuk konkrit (objek sebenar) dan ilusi (visual 2D). |
| Corak | Suatu bentuk kreativiti artistik yang merupakan asas utama dalam penghasilan karya, sama ada terhasil secara terancang (motif) atau tidak terancang (bebas). |
| Corak Kontra | Prinsip yang wujud apabila unsur-unsur seni yang bertentangan atau bercanggah digabungkan untuk menarik perhatian, memberikan fokus, dan kesan pergerakan. |
| Elemen Reka Bentuk | Komponen paling asas yang membentuk lukisan, lakaran visual, atau reka bentuk. Terdapat tujuh elemen: garisan, rupa, bentuk, jalinan, ruang, warna, dan nilai. |
| Garisan | Satu laluan yang terbentuk apabila dua atau lebih titik disambungkan. Ia boleh disifatkan sebagai gerakan, arah atau haluan. |
| Garisan Bumi (GB) | Dalam lukisan perspektif, garisan yang mewakili pandangan satah bumi. |
| Garisan Ufuk (GU) | Garis khayalan mendatar yang selari dengan satah gambar dan terletak pada aras mata pelukis. |
| Imbangan | Prinsip keseimbangan yang dicapai dengan mengagihkan elemen-elemen secara sama rata untuk mencapai kestabilan visual. |
| Jalinan | Kualiti permukaan bagi hasil rekaan sama ada licin, kasar atau berkilau, yang boleh dikesan secara fizikal (sentuhan) atau visual. |
| Kesatuan | Prinsip yang merujuk kepada gabungan elemen yang membentuk satu gambaran visual yang besar, lengkap, dan harmoni. |
| Lukisan Perspektif | Lukisan yang menggambarkan objek dalam bentuk tiga dimensi dari pandangan mata, mewujudkan ilusi saiz, jarak, dan kedalaman. |
| Nilai | Juga dikenali sebagai darjah kecerahan; merujuk kepada perkaitan antara pencahayaan dan kemalapan warna atau tona. |
| Penekanan | Prinsip visual yang berfungsi menangkap perhatian pandangan atau menjadi titik fokus, biasanya dihasilkan melalui kontras. |
| Pergerakan | Prinsip yang menggambarkan keadaan bergerak, bergetar, bergoyang, atau bersinar untuk memberikan kesan realistik dan menarik. |
| Prinsip Reka Bentuk | Kaedah atau panduan untuk menyusun elemen-elemen bagi menghasilkan produk yang berjaya. Terdapat tujuh prinsip: kesatuan, imbangan, penekanan, pergerakan, corak kontra, rentak, dan corak. |
| Rentak | Pengulangan elemen dalam reka bentuk untuk mewujudkan perasaan pergerakan, membentuk corak, dan tekstur. |
| Rupa | Kawasan rata dua dimensi (2D) yang dilingkari oleh satu garisan tertutup. Ia mempunyai panjang dan lebar tetapi tidak mempunyai jisim. |
| Ruang | Kawasan yang disediakan untuk tujuan tertentu. Terbahagi kepada ruang positif (diisi oleh subjek) dan ruang negatif (kosong di sekitar subjek). |
| Satah Gambar (SG) | Satah khayalan lut sinar yang terletak di antara objek dan mata pelukis (titik stesen) dalam lukisan perspektif. |
| Suhu Warna | Pengelasan warna kepada kumpulan warna panas (kuning hingga merah ungu) dan warna sejuk (ungu hingga kuning hijau). |
| Titik Lenyap (TL) | Titik pada garisan ufuk di mana garisan-garisan selari kelihatan bertemu dan lenyap apabila dilihat dari jauh. |
| Titik Stesen (TS) | Kedudukan mata pelukis apabila melihat sesuatu objek dalam konteks lukisan perspektif. |
| Warna | Elemen yang terhasil daripada pantulan atau pembiasan cahaya, digunakan untuk menjadikan reka bentuk lebih menarik. Terbahagi kepada warna primer, sekunder, dan tertier. |
| Warna Harmoni | Kumpulan warna yang terletak bersebelahan antara satu sama lain pada roda warna; juga dikenali sebagai warna sekeluarga. |
| Warna Kontra | Kumpulan warna yang terletak bertentangan satu sama lain dalam roda warna. |
| Warna Monokrom | Kombinasi warna sewarna dengan pelbagai tona (daripada cerah ke gelap). |