NOTA SAINS TINGKATAN 2 BAB 4
Bab 4: Kesihatan Manusia
Lindungi diri anda! Pelajari perbezaan jenis penyakit, bagaimana patogen tersebar, dan kehebatan sistem pertahanan badan melawan ancaman penyakit.
Apakah Itu Penyakit?
Penyakit merupakan keadaan tidak normal pada badan atau minda yang menyebabkan ketidakselesaan atau sukar berfungsi.
Penyakit Berjangkit vs Tidak Berjangkit
| Ciri-Ciri | Penyakit Berjangkit | Penyakit Tidak Berjangkit |
|---|---|---|
| Boleh Berpindah? | Ya. Boleh berpindah daripada individu mangsa kepada individu lain. | Tidak. Tidak akan berpindah kepada individu lain. |
| Punca Utama | Disebabkan oleh jangkitan Patogen secara langsung, melalui medium, atau vektor. | Disebabkan oleh faktor genetik keturunan atau gaya hidup yang tidak sihat. |
| Contoh Penyakit | Selesema, Kurap, Panau, Demam Denggi, Virus Zika, Tibi, Malaria. | Kanser, Asma, Hipertensi (Darah tinggi), Diabetes (Kencing manis). |
Maksud Patogen
Patogen ialah organisma mikro yang menyebabkan penyakit. Contoh: Virus, Bakteria, Fungi (kulat), dan Protozoa.
Penyebaran Penyakit Berjangkit
Penyakit boleh disebarkan melalui udara, air, sentuhan, atau organisma pembawa (vektor).
Medium Jangkitan
Jangkitan Melalui Udara
Terdapat 2 cara:
Titisan: Percikan air liur semasa pesakit bersin, batuk, atau bercakap.
Habuk: Bakteria dalam air liur yang telah mengering dan ditiup angin bersama habuk. (Cth: Selesema, Tibi)
Jangkitan Melalui Air / Makanan
Berlaku di kawasan tanpa sanitasi yang sempurna. Kumbahan terlepas ke dalam sungai/bekalan air. (Cth: Kolera, Kepialu)
Jangkitan Melalui Sentuhan
Bersentuhan dengan kulit pesakit atau memakai pakaian/tuala pesakit. (Cth: Kurap, Panau)
Jangkitan Melalui Vektor
Vektor ialah organisma yang membawa patogen dari satu hos ke hos yang baharu tanpa menjangkiti dirinya sendiri.
- Nyamuk Aedes: Membawa virus Denggi dan Zika.
- Nyamuk Tiruk (Anopheles): Membawa protozoa Plasmodium yang menyebabkan Malaria.
- Lalat: Membawa patogen di kakinya dan hinggap pada makanan (Menyebabkan cirit-birit, Kolera).
- Tikus: Menyebabkan penyakit Leptospirosis (kencing tikus).
Sistem Pertahanan Badan
Badan kita ibarat sebuah kubu yang mempunyai 3 lapisan pertahanan untuk melawan patogen.
Barisan Pertahanan Pertama
Bertindak sebagai benteng luaran yang menghalang patogen daripada memasuki badan.
Kulit
Lapisan liat yang sukar ditembusi. Mempunyai bahan kimia (peluh & sebum) yang membunuh mikroorganisma. Luka membenarkan patogen masuk.
Membran Mukus
Melapisi saluran pernafasan dan pencernaan. Menghasilkan ‘mukus’ berlendir untuk memerangkap habuk & patogen.
Barisan Ke-2
Fagositosis
Sel darah putih (Fagosit) akan menelan dan mencerna patogen yang berjaya melepasi kulit.
Barisan Ke-3
Sistem Keimunan
Sel darah putih menghasilkan Antibodi yang spesifik untuk memusnahkan patogen.
Istilah Penting!
Antigen: Bendasing/patogen yang merangsang penghasilan antibodi.
Antibodi: Protein yang dihasilkan oleh sel darah putih untuk memusnahkan antigen.
Jenis-Jenis Keimunan
Keimunan ialah keupayaan badan menentang penyakit. Terbahagi kepada Keimunan Aktif dan Pasif.
Keimunan Aktif
Badan menghasilkan antibodinya sendiri secara aktif. Tahan lama.
Aktif Semula Jadi
Seseorang mendapat jangkitan (jatuh sakit) dan kemudian sembuh. Badannya telah menghasilkan antibodi memori terhadap penyakit itu.
Aktif Buatan (Vaksin)
Suntikan Vaksin (patogen yang mati/dilemahkan) ke dalam badan. Merangsang badan menghasilkan antibodi sebagai langkah pencegahan awal.
Keimunan Pasif
Badan menerima antibodi yang sedia ada dari sumber luar. Bersifat sementara.
Pasif Semula Jadi
Antibodi dipindahkan daripada ibu kepada bayi secara semula jadi melalui susu ibu atau merentasi plasenta (ketika hamil).
Pasif Buatan (Antiserum)
Suntikan Antiserum yang mengandungi antibodi sedia ada (diambil dari haiwan/manusia lain). Untuk rawatan pantas melawan penyakit (Cth: Bisa ular).