NOTA SEJARAH TINGKATAN 3 BAB 5

NOTA SEJARAH TINGKATAN 3 BAB 5: PENTADBIRAN BARAT DI SARAWAK & SABAH

Nota Interaktif: Sejarah Tingkatan 3 Bab 5
Bab 5

Pentadbiran Barat di Sarawak & Sabah

Selami kepelbagaian sistem masyarakat tempatan Borneo dan bagaimana kedatangan keluarga Brooke serta SBUB mengubah corak pentadbiran di Sarawak dan Sabah.

5.1 Latar Belakang Pemerintahan Tempatan

Sebelum kedatangan kuasa Barat, Sarawak dan Sabah telah mempunyai sistem pemerintahan tersendiri yang dipengaruhi oleh adat resam dan Kesultanan Brunei serta Sulu.

Sarawak

  • 1. Sistem Kesukuan

    Diamalkan oleh kaum Iban, Bidayuh, Kenyah, Kelantan dll. Dikuatkuasakan oleh Tuai Rumah atau Tua Kampung untuk selesaikan pertikaian adat.

  • 2. Sistem Pemerintahan Tempatan

    Diterajui oleh pembesar Melayu di muara sungai (Pengiran, Datu, Abang). Kuasa bergantung kepada pengaruh Sultan Brunei.

Sabah

  • 1. Sistem Kesukuan

    Diamalkan oleh Kadazandusun, Murut, dan Bajau. Ketua dikenali sebagai Orang Tua (Ketua Kampung) dan Bobohizan (Ketua Adat).

  • 2. Sistem Kesultanan

    Pantai Barat (Kesultanan Brunei) dan Pantai Timur (Kesultanan Sulu). Ditadbir oleh wakil Sultan.

  • 3. Sistem Ketua Bebas

    Ketua tempatan yang bebas dari Sultan Brunei/Sulu. (Cth: Syarif Osman, Datu Kerunding).

5.2 Peluasan Kuasa Dinasti Brooke

Lokasi: Sarawak

Kedatangan James Brooke

Pemberontakan Datu Patinggi Ali terhadap kekejaman Pangeran Indera Mahkota menyebabkan Pangeran Raja Muda Hashim (wakil Sultan Brunei) meminta bantuan James Brooke (pelaut Inggeris). Sebagai balasan, James Brooke mendesak untuk dilantik sebagai Gabenor Sarawak.

Strategi James Brooke (Bermula 1841)

1. Rundingan

Berunding secara ugutan bersenjata dengan Pangeran Raja Muda Hashim.

2. Kekuatan Tentera

Menggunakan bantuan tentera laut British (Kapal HMS Dido) untuk hapuskan “lanun”.

3. Perjanjian

Perjanjian 1841 & 1842 dengan Sultan Brunei mengesahkan kedudukannya sbg Raja Putih.

4. Sokongan British

Disokong kuat oleh tentera laut British (Kapten Henry Keppel).

Peluasan Kawasan Pemerintahan Brooke

Dari Kuching, wilayah Brooke meluas sedikit demi sedikit mengambil wilayah Kesultanan Brunei sehingga sempadan hari ini.

1841: Kuching 1853: Sg. Skrang & Saribas 1861: Bintulu 1882: Baram 1905: Lawas

5.3 Peluasan Kuasa SBUB

Lokasi: Sabah

Berbeza dengan Sarawak, peluasan kuasa di Sabah banyak melibatkan pajakan dan pembelian oleh pemodal Barat sebelum Syarikat Borneo Utara British (SBUB) ditubuhkan secara rasmi.

Kronologi Pemindahan Hak Milik Sabah

1865: Charles Lee Moses

Konsul Amerika. Memajak Sabah dari Sultan Brunei selama 10 tahun.

(Jual Hak Kepada)
J.W. Torrey & T.B. Harris

Gagal majukan Sabah kerana kekurangan modal.

(Jual Hak Kepada)
Baron von Overbeck & Alfred Dent

Memperbaharui pajakan dengan Sultan Brunei & buat perjanjian dengan Sultan Sulu (1878).

Piagam Diraja SBUB (1881)

Bagi menjamin kedudukan mereka, Alfred Dent menubuhkan SBUB dan memohon Piagam Diraja daripada kerajaan British.

Syarat Utama Kerajaan British kepada SBUB:
  • SBUB TIDAK boleh serahkan Sabah kepada kuasa asing lain tanpa izin British.
  • SBUB mesti memelihara adat resam, agama & undang-undang penduduk tempatan.
  • SBUB mesti mentadbir Sabah dengan adil.
  • Pegawai tadbir SBUB hendaklah diiktiraf oleh kerajaan British.

5.4 Bentuk Pentadbiran Barat

Brooke (Sarawak) dan SBUB (Sabah) memperkenalkan pentadbiran bercorak Barat tetapi BIJAK mengekalkan dan melibatkan pembesar tempatan untuk mengelakkan penentangan.

Sarawak (Brooke)

  • Pembahagian Wilayah

    Dibahagikan kepada 5 Bahagian (Division). Ditadbir oleh Residen.

  • Pengekalan Pembesar

    Keluarga Brooke kekalkan golongan Datu (Datu Patinggi, Datu Bandar, Datu Temenggung) sebagai penasihat.

  • Institusi Majlis

    Menubuhkan Majlis Tertinggi (nasihat Raja) dan Majlis Negeri (himpunan ketua-ketua kaum).

  • Perundangan

    Gabungan Mahkamah Keadilan (Barat) dan Mahkamah Anak Negeri (adat).

Sabah (SBUB)

  • Pembahagian Wilayah

    Dibahagikan kepada Residensi (cth: Residensi Pantai Barat, Pantai Timur). Diketuai oleh Residen.

  • Pengekalan Pembesar

    SBUB wujudkan jawatan Ketua Anak Negeri (Orang Kaya-Kaya – OKK) dan mengekalkan Ketua Kampung.

  • Institusi Pemerintahan

    Diterajui oleh seorang Gabenor (Wakil SBUB di Sabah).

  • Perundangan

    Sama seperti Sarawak, Mahkamah Anak Negeri diiktiraf untuk kendalikan kes-kes adat (kecuali bunuh/culik).

Kandungan berdasarkan sukatan pelajaran Sejarah Tingkatan 3 KSSM (Bab 5).
Tip Peperiksaan: Fokus kepada perbezaan terma pentadbiran: Brooke guna “Raja/Bahagian”, manakala SBUB guna “Gabenor/Residensi”.
Kuiz Sejarah Tingkatan 3 – Bab 5

Sejarah Tingkatan 3

Bab 5: Pentadbiran Barat di Sarawak dan Sabah