Nota Keusahawanan Tingkatan 5 Bab 4: Rancangan Perniagaan
RINGKASAN
Ringkasan Bab (Nota Keusahawanan Tingkatan 5 Bab 4: Rancangan Perniagaan)
Rancangan Perniagaan ialah satu dokumen bertulis yang komprehensif disediakan oleh usahawan. Ia menggariskan segala perancangan program, aktiviti, dan langkah strategik untuk memulakan dan memajukan sesebuah perniagaan. Dokumen ini amat penting bukan sahaja sebagai panduan dalaman tetapi juga sebagai alat untuk meyakinkan pihak luar seperti pembiaya dan pelabur.
Tujuan dan Kepentingan Utama:
• Panduan Hala Tuju: Menetapkan matlamat dan objektif yang jelas untuk pengurusan operasi.
• Permohonan Pembiayaan: Menjadi dokumen sokongan kritikal untuk memohon pinjaman atau modal, dengan membuktikan daya maju dan daya saing perniagaan.
• Alat Kawalan: Mengukur dan membandingkan pencapaian perniagaan dengan perancangan asal secara berkala.
• Pengagihan Sumber: Membantu pengurusan mengagihkan sumber (kewangan, tenaga kerja) kepada bahagian yang memerlukan mengikut keutamaan.
• Meyakinkan Pihak Berkepentingan: Memberi keyakinan kepada pelbagai pihak seperti pelabur, pembekal, pelanggan, dan pekerja mengenai potensi dan kestabilan perniagaan.
Komponen-komponen Teras Rancangan Perniagaan: Sesebuah Rancangan Perniagaan yang lengkap terdiri daripada lapan komponen utama yang saling berkaitan:
1. Ringkasan Eksekutif: Bahagian pengenalan yang merumuskan keseluruhan kandungan, menonjolkan kekuatan perniagaan, keperluan kewangan, dan potensi pertumbuhan untuk menarik minat pembaca.
2. Latar Belakang: Menerangkan maklumat asas perniagaan seperti nama perniagaan (sama ada nama sendiri atau nama tred), lokasi operasi, jenis perniagaan yang dijalankan, dan butiran peribadi pemilik.
3. Analisis Pasaran: Kajian mendalam mengenai persekitaran perniagaan, termasuk analisis persaingan, mengenal pasti pesaing utama dan pemimpin industri, mengkaji tingkat jualan, produk tandingan, dan strategi harga. Ia juga merangkumi penentuan saiz, potensi, dan sasaran pasaran.
4. Rancangan Organisasi: Memperincikan struktur dalaman perniagaan. Ia merangkumi matlamat dan strategi organisasi, carta organisasi, perjawatan (spesifikasi dan deskripsi tugas), senarai peralatan pejabat, dan belanjawan untuk perbelanjaan organisasi.
5. Rancangan Pengeluaran: Menjelaskan proses transformasi input (bahan mentah) kepada output (produk siap). Komponen ini merangkumi butiran produk, proses dan lokasi pengeluaran, keperluan bahan mentah dan tenaga kerja, serta unjuran perbelanjaan pengeluaran.
6. Rancangan Pemasaran: Menggariskan strategi dan program untuk mempromosikan dan menjual produk. Ia merangkumi sasaran jualan, strategi produk, strategi harga (berasaskan kos atau nilai), promosi (kaedah konvensional dan digital), saluran agihan, dan belanjawan pemasaran.
7. Rancangan Kewangan: Mengintegrasikan semua maklumat kewangan daripada komponen lain. Ia terdiri daripada anggaran kos projek (kos tetap dan kos berubah), sumber pembiayaan (dalaman atau luaran), penyata belanjawan tunai, dan penyata kewangan pro-forma seperti Akaun Pengeluaran, Akaun Perdagangan dan Untung Rugi, serta Penyata Kedudukan Kewangan.
8. Lampiran Dokumen: Mengandungi dokumen sokongan seperti sijil pendaftaran perniagaan, lesen, gambar produk atau premis, dan borang-borang berkaitan (KWSP, PERKESO).
GLOSARI
| Istilah | Definisi |
| Agihan | Proses penghantaran produk melalui pelbagai saluran bermula daripada pengeluar sehingga sampai kepada pelanggan. |
| Akaun Pengeluaran | Penyata kewangan yang disediakan untuk mengira semua kos yang terlibat dalam pengeluaran sesuatu produk. |
| Analisis Pasaran | Proses meneliti keadaan persekitaran perniagaan untuk menyediakan maklumat jelas berkenaan dengan strategi yang perlu dirangka. |
| Bahan Mentah | Material belum diproses yang digunakan sebagai perantara bagi mengeluarkan produk siap. |
| Carta Organisasi | Gambaran visual yang menunjukkan maklumat tenaga kerja, pembahagian kerja, jenis tugas, peringkat pengurusan, dan aliran komunikasi dalam organisasi. |
| Deskripsi Tugas | Dokumen bertulis yang menjelaskan skop tugas dan tanggungjawab sesuatu jawatan. |
| Kos Berubah | Perbelanjaan yang berubah secara langsung mengikut kuantiti pengeluaran atau penjualan sesuatu produk. |
| Kos Projek | Semua perbelanjaan yang terlibat dalam usaha suatu perniagaan untuk menjayakan projek yang dirancang, merangkumi kos tetap dan kos berubah. |
| Kos Tetap | Perbelanjaan yang berlaku secara tetap tanpa dipengaruhi oleh perubahan dalam kuantiti output pengeluaran. |
| Nama Tred | Nama perniagaan yang dicadangkan selain nama sendiri yang memerlukan semakan dan kelulusan oleh Suruhanjaya Syarikat Malaysia (SSM). |
| Peletakan Harga Berasaskan Kos | Strategi harga di mana harga ditetapkan bagi setiap unit produk mengikut tokokan (mark-up) yang ditentukan berasaskan kos seunit produk itu. |
| Peletakan Harga Berasaskan Nilai | Strategi harga di mana harga diletakkan berasaskan persepsi pembeli terhadap nilai yang akan diperoleh daripada pembelian produk tersebut. |
| Pembiaya Kewangan | Pihak seperti agensi kerajaan dan institusi kewangan yang menyediakan pembiayaan atau pinjaman kepada perniagaan. |
| Pemimpin Industri | Suatu perniagaan yang terkenal dan menguasai secara dominan pasaran perniagaan dalam industri tersebut. |
| Penyata Belanjawan Tunai | Suatu anggaran aliran masuk dan aliran keluar wang tunai dalam suatu perniagaan untuk tempoh masa tertentu. |
| Penyata Kewangan | Rekod formal berkaitan dengan segala aktiviti dan kedudukan kewangan sesuatu perniagaan. |
| Pesaing Utama | Perniagaan lain yang menawarkan produk yang sama dan bersaing secara langsung dengan perniagaan yang diusahakan. |
| Proses Pengeluaran | Proses mengubah bahan mentah sehingga siap menjadi produk akhir yang sedia untuk dipasarkan. |
| Produk Tandingan | Produk yang dikeluarkan dengan kefahaman jelas untuk memenuhi keperluan serta kehendak semasa masyarakat dan mampu bersaing hebat dalam pasaran. |
| Promosi | Aktiviti yang dilakukan bertujuan untuk menarik perhatian orang ramai terhadap produk dan berusaha untuk mendapatkan jualan. |
| Ramalan Jualan | Proses menganggarkan jualan produk pada masa hadapan untuk meramal prestasi perniagaan. |
| Rancangan Kewangan | Komponen yang dibentuk dengan mengambil kira segala perbelanjaan dan pendapatan yang terlibat dalam kesemua komponen Rancangan Perniagaan. |
| Rancangan Organisasi | Komponen yang menjadi tonggak kepada pembentukan dan pengurusan sesebuah organisasi perniagaan dan penetapan hala tuju perniagaan. |
| Rancangan Pemasaran | Laporan yang menggariskan strategi dan program pemasaran yang dirancang untuk dilaksanakan. |
| Rancangan Pengeluaran | Perancangan terhadap proses menukar input pengeluaran kepada output (produk siap) bagi tujuan penjualan. |
| Rancangan Perniagaan | Suatu dokumen bertulis yang disediakan oleh usahawan untuk menggambarkan perancangan segala program, aktiviti dan langkah bagi memulakan perniagaan dan usaha untuk memajukannya. |
| Ringkasan Eksekutif | Pengenalan ringkas kepada keseluruhan kandungan sesebuah Rancangan Perniagaan yang meringkaskan maklumat-maklumat utama. |
| Saiz Pasaran | Sejumlah individu atau bakal pelanggan dalam segmen pasaran tertentu yang berpotensi menjadi pelanggan. |
| Sasaran Jualan | Tingkat jualan yang disasarkan untuk diperoleh perniagaan bagi setiap produk atau perkhidmatan yang ditawarkan. |
| Sasaran Pasaran | Sekelompok pelanggan dalam sesebuah pasaran yang disasar oleh perniagaan untuk menumpukan usaha pemasarannya. |
| Spesifikasi Tugas | Pengumpulan maklumat berkenaan dengan sesuatu tugas, merangkumi tanggungjawab, pengetahuan, latar pendidikan, dan kemahiran yang diperlukan. |
| Strategi Organisasi | Perancangan sejumlah program dan aktiviti bersiri yang perlu dilaksanakan pada semua peringkat dalam organisasi untuk mencapai matlamat. |
| Syer Pasaran | Peratusan jumlah jualan suatu perniagaan berbanding dengan jumlah jualan keseluruhan industri dalam tempoh yang sama. |
| Usahawan | Individu yang merancang, memulakan, dan menguruskan sesebuah perniagaan. |
CONTOH SOALAN KBAT
Soalan Kemahiran Berfikir Aras Tinggi (KBAT)
1. Soalan: Sebuah syarikat pemula ingin melancarkan aplikasi mudah alih untuk perkhidmatan penghantaran makanan di kawasan bandar yang sudah mempunyai beberapa pesaing sedia ada. Bagaimanakah penyediaan bahagian ‘Analisis Pasaran’ dalam Rancangan Perniagaan boleh membantu syarikat ini merangka strategi untuk bersaing dengan berkesan? Jawapan: Penyediaan bahagian ‘Analisis Pasaran’ adalah kritikal untuk syarikat pemula ini. Pertama, melalui analisis persaingan, usahawan boleh mengenal pasti siapa pesaing utama mereka. Dengan menyelidik ciri produk, strategi pemasaran, kekuatan, dan kelemahan pesaing, syarikat boleh mencari jurang dalam pasaran atau menawarkan nilai yang lebih baik. Kedua, syarikat boleh mengkaji produk tandingan untuk memahami kelebihan dan manfaat yang ditawarkan oleh pesaing. Ini membolehkan mereka membangunkan produk dengan ciri, nilai, dan reka bentuk yang unik dan lebih menarik. Ketiga, analisis saiz dan sasaran pasaran membantu syarikat menumpukan sumber mereka kepada segmen pelanggan yang paling berpotensi, contohnya, pelajar universiti atau pekerja pejabat, bukannya bersaing secara langsung di seluruh pasaran. Dengan maklumat ini, mereka boleh merangka strategi pemasaran dan penetapan harga yang lebih tepat untuk menembusi pasaran.
2. Soalan: Berdasarkan contoh Ringkasan Eksekutif “Perkhidmatan Rundingan Melati”, jelaskan bagaimana dokumen ini berfungsi sebagai alat strategik untuk mencapai sasaran peningkatan keuntungan daripada RM15,000 kepada RM30,000 sebulan. Jawapan: Ringkasan Eksekutif “Perkhidmatan Rundingan Melati” berfungsi sebagai alat strategik dengan menggariskan keperluan dan justifikasi untuk pengembangan. Ia menyatakan dengan jelas tujuan penyediaan rancangan adalah untuk memohon pembiayaan luar. Ia juga menghuraikan pertumbuhan perniagaan yang sedia ada, iaitu permintaan tinggi dari penduduk setempat dan kawasan lain, yang menjadi asas kukuh untuk pengembangan. Bahagian keperluan kewangan secara spesifik menyatakan bahawa dana tambahan diperlukan untuk menambah kuantiti peralatan seperti meja dan kerusi. Ini secara langsung menghubungkan keperluan modal dengan keupayaan untuk menampung permintaan yang meningkat, yang seterusnya akan membolehkan syarikat mencapai sasaran jualan dan keuntungan baharu sebanyak RM30,000 sebulan. Dengan membentangkan maklumat ini secara padat, ia memudahkan bakal pembiaya memahami potensi pulangan pelaburan mereka.
3. Soalan: Huraikan bagaimana ‘Rancangan Organisasi’ dan ‘Rancangan Pengeluaran’ saling melengkapi dalam memastikan operasi sebuah perniagaan pembuatan perabot berjalan lancar dan efisien. Jawapan: ‘Rancangan Organisasi’ dan ‘Rancangan Pengeluaran’ saling melengkapi untuk memastikan kelancaran operasi. ‘Rancangan Organisasi’ menetapkan struktur organisasi, carta organisasi, dan perjawatan. Ini termasuk menentukan jawatan penting seperti Pengurus Pengeluaran, Penyelia Stor, dan Operator Pengeluaran, beserta deskripsi tugas masing-masing. Tanpa struktur ini, proses pengeluaran akan menjadi kucar-kacir. Sebaliknya, ‘Rancangan Pengeluaran’ memperincikan aspek teknikal seperti proses pengeluaran (dari menerima kayu hingga membungkus perabot), bahan mentah yang diperlukan, dan tenaga kerja yang terlibat secara langsung dalam pengeluaran. ‘Rancangan Organisasi’ memastikan individu yang tepat dengan kemahiran yang betul dilantik untuk melaksanakan tugas yang diperincikan dalam ‘Rancangan Pengeluaran’. Sebagai contoh, Pengurus Pengeluaran yang dilantik dalam Rancangan Organisasi bertanggungjawab memastikan proses dalam carta alir pengeluaran berjalan lancar dan bahan mentah sentiasa mencukupi.
4. Soalan: Sebuah perniagaan yang menjual pakaian batik eksklusif buatan tangan menggunakan strategi ‘Peletakan harga berasaskan nilai’. Wajarkan tindakan perniagaan ini walaupun kos pengeluarannya mungkin jauh lebih rendah daripada harga jualan. Jawapan: Tindakan perniagaan ini wajar. Strategi ‘Peletakan harga berasaskan nilai’ menetapkan harga berdasarkan persepsi pembeli terhadap nilai produk, bukan kos pengeluaran. Bagi batik eksklusif buatan tangan, nilainya tidak hanya terletak pada kos kain dan upah, tetapi juga pada keunikan reka bentuk, kemahiran seni tukang, kualiti premium, dan imej jenama. Pelanggan yang disasarkan (kemungkinan kelas atasan) membeli produk ini bukan sekadar untuk pakaian, tetapi untuk status, kepuasan estetika, dan penghargaan terhadap seni. Dengan meletakkan harga yang tinggi, syarikat mengukuhkan persepsi pelanggan tentang eksklusiviti dan kualiti produk. Ini sejajar dengan contoh Syarikat IDEA Jati Sdn. Bhd. dalam teks, yang menetapkan harga tinggi untuk perabot jati bagi mengekalkan imej premium. Harga yang tinggi juga mencerminkan nilai seni dan usaha yang dilaburkan, yang tidak dapat diukur melalui kos bahan mentah semata-mata.
5. Soalan: Mengapakah ‘Penyata Belanjawan Tunai’ dianggap sebagai alat pengurusan yang kritikal dalam ‘Rancangan Kewangan’, terutamanya untuk perniagaan baharu? Jawapan: ‘Penyata Belanjawan Tunai’ adalah kritikal kerana ia menganggarkan aliran masuk dan keluar tunai, memberikan gambaran jelas tentang kedudukan tunai perniagaan pada setiap masa. Bagi perniagaan baharu, ini amat penting kerana mereka sering beroperasi dengan modal terhad. Penyata ini membantu usahawan:
• Mengawal Perbelanjaan: Dengan melihat anggaran pembayaran (gaji, sewa, pembelian bahan mentah), usahawan boleh memastikan perniagaan mempunyai tunai yang mencukupi untuk menampung semua kos operasi dan mengelakkan masalah aliran tunai.
• Merancang Masa Depan: Jika penyata menunjukkan lebihan tunai, usahawan boleh merancang untuk pembelian aset tetap atau pelaburan lain. Jika ia menunjukkan kurangan, usahawan boleh mengambil langkah awal untuk mencari sumber pembiayaan tambahan sebelum krisis berlaku.
• Menunjukkan Kestabilan kepada Pembiaya: Sebuah belanjawan tunai yang realistik dan terurus menunjukkan kepada bank atau pelabur bahawa usahawan mempunyai perancangan kewangan yang rapi dan memahami keperluan tunai perniagaan mereka, meningkatkan keyakinan pembiaya.
SOALAN LAZIM (FAQ)
Soalan Lazim (FAQ)
1. Apakah itu Rancangan Perniagaan dan mengapakah ia penting kepada usahawan? Rancangan Perniagaan adalah dokumen sokongan dan garis panduan yang disediakan oleh usahawan. Ia amat penting kerana berfungsi untuk meyakinkan pihak pembiaya dengan membuktikan perniagaan berdaya maju dan berdaya saing, serta menunjukkan kemampuan untuk membayar semula pinjaman yang dipohon. Selain itu, ia menjadi garis panduan untuk menentukan hala tuju pengurusan dan sebagai alat kawalan untuk mengukur pencapaian perniagaan.
2. Siapakah pihak berkepentingan utama yang memerlukan Rancangan Perniagaan? Pihak berkepentingan utama termasuk:
• Pembiaya Kewangan: Seperti agensi kerajaan dan institusi kewangan, untuk meyakinkan mereka membiayai projek.
• Bakal Pelabur atau Pekongsi: Untuk memberi keyakinan tentang hala tuju dan daya maju perniagaan.
• Pembekal atau Pemiutang: Untuk memberi keyakinan bagi membekalkan bahan mentah atau produk secara kredit.
• Pelanggan: Untuk menyampaikan maklumat tentang nilai produk yang ditawarkan.
• Pekerja: Untuk membina keyakinan mereka berkhidmat dalam perniagaan dan sebagai alat komunikasi untuk mencapai objektif.
3. Apakah komponen-komponen utama yang terkandung dalam sebuah Rancangan Perniagaan? Berdasarkan Rajah 4.2.1, terdapat lapan komponen utama dalam sesebuah Rancangan Perniagaan, iaitu:
1. Ringkasan Eksekutif
2. Latar Belakang
3. Analisis Pasaran
4. Rancangan Organisasi
5. Rancangan Pengeluaran
6. Rancangan Pemasaran
7. Rancangan Kewangan
8. Lampiran Dokumen
4. Apakah perbezaan antara kaedah peletakan harga berasaskan kos dan berasaskan nilai?
• Peletakan Harga Berasaskan Kos: Harga ditetapkan bagi setiap unit produk dengan menambah satu kadar keuntungan (tokokan atau mark-up) kepada kos seunit produk tersebut. Contohnya, jika kos seunit ialah RM1.20 dan keuntungan yang diingini 50% (RM0.60), maka harga jualan ialah RM1.80.
• Peletakan Harga Berasaskan Nilai: Harga diletakkan berdasarkan persepsi pembeli terhadap nilai yang akan mereka peroleh daripada produk tersebut, bukan semata-mata kos pengeluaran. Kaedah ini sering digunakan untuk produk berkualiti tinggi atau premium untuk mengekalkan imej dan persepsi pelanggan.
5. Apakah tujuan dan kandungan utama Ringkasan Eksekutif? Ringkasan eksekutif adalah pengenalan ringkas kepada keseluruhan Rancangan Perniagaan. Tujuannya adalah untuk memberikan gambaran keseluruhan yang menunjukkan kekuatan dan daya maju perniagaan bagi meyakinkan pihak luar. Kandungan utamanya termasuk:
• Tujuan: Menyatakan tujuan Rancangan Perniagaan disediakan.
• Definisi: Menerangkan aktiviti perniagaan, produk, dan segmen pelanggan.
• Pandangan Menyeluruh: Menunjukkan kekuatan dan kelebihan perniagaan berbanding pesaing.
• Ciri-ciri: Menonjolkan ciri positif seperti idea kreatif atau produk yang menyelesaikan masalah pengguna.
• Kadar Pertumbuhan: Mengukur pertumbuhan melalui unit jualan, syer pasaran, atau pusing ganti perniagaan.
• Keperluan Kewangan: Menyatakan keperluan kewangan untuk membiayai operasi.