Nota Sains Bab 1 Tingkatan 5: Mikroorganism
Sains Tingkatan 5
Bab 1: Mikroorganisma
Dunia Organisma Seni & Kawalan Penyakit
Pengelasan Mikroorganisma
Mikroorganisma ialah organisma seni yang tidak dapat dilihat dengan mata kasar. Klik kelas di bawah.
Faktor Pertumbuhan
- Nutrien: Kehadiran nutrien merangsang pertumbuhan.
- Kelembapan: Kelembapan yang tinggi menggalakkan pertumbuhan.
- Cahaya: Alga perlukan cahaya. Kulat/Bakteria membiak baik dalam gelap.
- Suhu: Suhu optimum (35°C – 40°C). Suhu terlampau tinggi membunuh mikroorganisma.
- pH: Nilai pH optimum ialah pH 7 (neutral).
Flora Normal
Flora normal merujuk kepada mikroorganisma yang wujud secara semula jadi di dalam dan di luar badan manusia atau haiwan, dan tidak menyebabkan penyakit.
• Bersaing dengan patogen (mikroorganisma jahat) untuk dapatkan nutrien, lantas menghalang pembiakan patogen.
• Mensintesis vitamin B12 dan K (dalam usus).
• Merangsang pertumbuhan sistem imun.
Kegunaan Mikroorganisma & Ekoenzim
Bukan semua mikroorganisma berbahaya. Banyak yang menyumbang kepada pelbagai sektor penting.
Perubatan
Bidang Perubatan
- Antibiotik: Dihasilkan daripada kulat/bakteria (cth: Penisilin dari kulat Penicillium).
- Vaksin: Dihasilkan daripada virus/bakteria yang mati atau dilemahkan.
- Hormon Insulin: Dihasilkan oleh bakteria DNA rekombinan untuk pesakit diabetes.
Pertanian
Bidang Pertanian
- Pencernaan Haiwan: Bakteria dalam usus herbivor menghasilkan enzim selulase untuk mencerna selulosa (rumput).
- Bakteria Pengikat Nitrogen: Menukar nitrogen di udara kepada nitrat (baja) di dalam tanah.
Perindustrian
Bidang Perindustrian
- Makanan: Yis digunakan untuk membuat roti penaik dan tapai. Bakteria Lactobacillus menapai susu menjadi dadih/yakult.
- Barangan Kulit: Bakteria digunakan untuk membersihkan bulu daripada kulit haiwan.
Larutan Ekoenzim
Alternatif Bahan Pencuci Kimia
Ekoenzim ialah hasil semula jadi daripada sisa pertanian (seperti sisa buah-buahan atau sayuran) yang diolah melalui proses penapaian (fermentasi).
Kelebihan Ekoenzim
- • Mesra alam & terbiodegradasi
- • Menjimatkan kos (guna sisa dapur)
- • Tidak mencemarkan saliran air
Kelemahan Pencuci Kimia
- • Mengandungi bahan kimia toksik
- • Mencemarkan air dan membunuh hidupan akuatik
- • Menyebabkan alahan kulit
Pencegahan dan Rawatan Penyakit
Patogen ialah mikroorganisma yang menyebabkan penyakit. Kawalannya terbahagi kepada Mencegah (Teknik Aseptik) dan Merawat.
Amalan mencegah kemasukan patogen ke dalam badan atau persekitaran.
Pensterilan & Pendidihan
Suhu sangat tinggi (Autoklaf: 121°C) membunuh semua mikroorganisma termasuk spora. Pendidihan membunuh bakteria (kecuali spora).
Antiseptik
Bahan kimia (seperti iodin, alkohol 70%) disapu pada permukaan kulit luar / luka untuk membunuh bakteria.
Disinfektan
Bahan kimia (seperti peluntur) untuk membunuh bakteria pada benda bukan hidup (lantai, tandas, alatan bedah).
Sinaran (Radiasi)
Sinaran ultraungu (UV) atau Gamma digunakan untuk membunuh mikroorganisma di bilik bedah atau pada jarum suntikan.
Antibiotik
Ubat untuk membunuh atau merencatkan pertumbuhan Bakteria (Contoh: Penisilin). *Tidak berkesan terhadap virus.
Antifungal
Ubat yang diformulasikan untuk membunuh Kulat/Fungi (Contoh: Ubat kurap, ubat panau).
Antiviral
Ubat yang digunakan untuk memperlahankan pembiakan Virus di dalam badan.
Dunia Mikroorganisma
Sains Tingkatan 5 (Bab 1)
Ujian interaktif ini mengandungi 10 Soalan Rawak yang akan menguji pengetahuan anda tentang pengelasan mikrob, nutrisi, patogen, teknik aseptik, dan rawatan antibiotik.
“Mencegah lebih baik daripada merawat.”
Memuatkan spesimen sains…
Analisis Selesai
Keputusan Ujian Mikrobiologi Anda:
Keterangan log maklum balas sains di sini.
KOLEKSI LATIHAN
| LATIHAN | SKEMA JAWAPAN |
GLOSARI
GLOSARI
Alga
Mikroorganisma unisel atau multisel yang mempunyai kloroplas dan boleh menjalankan fotosintesis. Contohnya termasuk Chlamydomonas sp. dan Spirogyra sp.
Amoeba sp.
Sejenis protozoa unisel yang tidak mempunyai bentuk tetap dan bergerak menggunakan pseudopodium.
Antibiotik
Ubat yang digunakan untuk merawat jangkitan yang disebabkan oleh bakteria. Contohnya ialah penisilin.
Antifungal
Ubat yang digunakan untuk merawat jangkitan yang disebabkan oleh fungi. Contohnya ialah Clotrimazole.
Antiseptik
Bahan kimia yang disapukan pada permukaan kulit manusia atau luka untuk mencegah jangkitan patogen. Contohnya ialah acriflavine (ubat kuning).
Antiviral
Ubat yang digunakan untuk merawat jangkitan yang disebabkan oleh virus. Contohnya ialah Acyclovir.
Bakteria
Mikroorganisma unisel yang wujud dalam pelbagai bentuk dan membiak terutamanya melalui belahan dedua.
Belahan dedua
Proses pembiakan aseks di mana satu sel induk membahagi menjadi dua sel anak yang seiras.
Disinfektan
Bahan kimia yang digunakan pada benda bukan hidup untuk membunuh mikroorganisma. Contohnya ialah bahan peluntur dan cecair klorin.
Ekoenzim
Hasil semula jadi daripada sisa pertanian seperti buah-buahan atau sayur-sayuran yang diolah melalui proses penapaian.
Fungi
Kumpulan mikroorganisma yang boleh bersifat unisel (yis) atau multisel (mukor), tidak dapat menghasilkan makanan sendiri, dan membiak melalui pertunasan atau pembentukan spora/konjugasi.
Hifa
Struktur berbentuk bebenang yang terdapat pada fungi multisel seperti mukor.
Kapsid
Lapisan protein yang melindungi bebenang asid nukleik (DNA atau RNA) dalam virus dan menentukan bentuk virus.
Klorofil
Pigmen hijau di dalam kloroplas yang membolehkan alga menjalankan fotosintesis.
Konjugasi
Proses pembiakan seks yang melibatkan pertemuan antara dua sel, seperti yang berlaku pada mukor, Chlamydomonas sp., dan bakteria.
Mikroorganisma
Organisma seni yang tidak dapat dilihat dengan mata kasar dan hanya boleh dilihat menggunakan mikroskop.
Mukor
Sejenis fungi multisel yang terdiri daripada sporangium berbentuk sfera dan hifa berbentuk bebenang.
Parasit
Organisma yang memperoleh nutrien daripada perumahnya. Contohnya ialah Trichophyton rubrum (fungi) dan Plasmodium sp. (protozoa).
Patogen
Mikroorganisma berbahaya yang menyebabkan penyakit.
Pensterilan
Proses membunuh atau menyingkirkan semua jenis mikroorganisma daripada sesuatu objek atau persekitaran.
Pertunasan
Proses pembiakan aseks di mana tunas baharu tumbuh daripada sel induk, seperti yang berlaku pada yis.
Protozoa
Mikroorganisma unisel yang berukuran antara 5 μm – 250 μm dan wujud secara berkoloni. Contohnya ialah Paramecium sp. dan Amoeba sp.
Pseudopodium
Unjuran sitoplasma atau ‘kaki palsu’ yang digunakan oleh Amoeba sp. untuk bergerak dan mengepung makanan.
Saprofit
Organisma yang memperoleh nutrien daripada organisma yang telah mati dan reput.
Silia
Rerambut halus pada permukaan Paramecium sp. yang berfungsi untuk pergerakan.
Spora
Sel mikroskopik yang dibebaskan oleh sporangium pada fungi seperti mukor untuk pembiakan aseks.
Sporangium
Struktur berbentuk sfera pada fungi multisel seperti mukor yang menghasilkan dan membebaskan spora.
Virus
Mikroorganisma paling seni (kurang daripada 0.5 μm) yang terdiri daripada asid nukleik dan lapisan protein (kapsid), dan hanya boleh membiak di dalam sel perumah.
Yis
Sejenis fungi unisel berbentuk sfera kecil yang membiak secara pertunasan.
CONTOH SOALAN KBAT
Soalan Kemahiran Berfikir Aras Tinggi
CONTOH SOALAN KBAT
Soalan Kemahiran Berfikir Aras Tinggi
Berdasarkan ciri-ciri pembiakan Mukor dan Amoeba sp., bandingkan kedua-dua kaedah pembiakan tersebut dan jelaskan keadaan persekitaran yang manakah akan memihak kepada setiap kaedah untuk memastikan kemandirian spesies.
Mukor boleh membiak secara aseks melalui pembentukan spora dan secara seks melalui konjugasi. Amoeba sp. membiak secara aseks melalui belahan dedua.
Pembiakan aseks (pembentukan spora dan belahan dedua) adalah pantas dan tidak memerlukan pasangan, sesuai untuk keadaan persekitaran yang stabil dan baik (nutrien mencukupi, suhu optimum).
Pembiakan seks (konjugasi) oleh Mukor pula membolehkan pertukaran bahan genetik, menghasilkan variasi yang mungkin lebih tahan terhadap perubahan persekitaran yang tidak menentu atau kurang sesuai.
Oleh itu, konjugasi memberi kelebihan untuk kemandirian jangka panjang dalam persekitaran yang berubah-ubah.
Dalam eksperimen pertumbuhan bakteria, piring Petri sering disimpan secara terbalik di dalam almari gelap. Terangkan dua justifikasi saintifik untuk prosedur ini berdasarkan faktor-faktor yang mempengaruhi pertumbuhan mikroorganisma.
-
Disimpan secara terbalik: Prosedur ini menghalang titisan air daripada pemeluwapan (wap air) di atas penutup piring Petri daripada jatuh ke permukaan agar-agar. Kehadiran titisan air ini boleh menyebabkan koloni bakteria bercampur dan mengganggu pemerhatian pertumbuhan koloni yang terasing.
-
Disimpan di dalam almari gelap: Bakteria (seperti Bacillus sp.) tumbuh dengan lebih baik dalam keadaan gelap. Selain itu, pendedahan kepada cahaya, terutamanya cahaya ultraungu daripada cahaya matahari, boleh merencatkan atau membunuh bakteria, yang akan menjejaskan keputusan eksperimen.
Virus dianggap unik kerana ia menunjukkan ciri-ciri benda hidup dan bukan hidup. Menggunakan maklumat daripada teks, jelaskan mengapa virus boleh dikategorikan sedemikian.
Virus boleh dianggap sebagai benda hidup kerana ia boleh membiak. Walau bagaimanapun, proses pembiakan ini hanya boleh berlaku di dalam sel perumah yang hidup dengan cara menjangkitinya.
Di luar sel perumah, virus tidak menunjukkan sebarang ciri hidup; ia tidak menjalankan respirasi, perkumuhan, pertumbuhan, atau bergerak balas terhadap rangsangan. Ciri dualisme inilah yang meletakkan virus di sempadan antara benda hidup dan bukan hidup.
Sebuah kilang makanan ingin menghasilkan minuman jus buah-buahan yang boleh disimpan lama pada suhu bilik tanpa menjadi rosak. Cadangkan dua kaedah berasaskan teknik pensterilan yang boleh digunakan dan terangkan bagaimana setiap kaedah menghalang pertumbuhan mikroorganisma.
1 Pendidihan/Pempasteuran
Jus buah-buahan boleh dipanaskan pada suhu tinggi (tetapi di bawah 100°C untuk pempasteuran bagi mengelakkan kerosakan rasa) untuk membunuh kebanyakan mikroorganisma patogen. Pemanasan pada suhu 100°C (pendidihan) akan membunuh hampir semua mikroorganisma aktif.
2 Penggunaan Sinaran UV
Jus boleh dialirkan melalui sistem yang mendedahkannya kepada sinaran UV. Sinar UV adalah sinaran mengion yang boleh menembusi sel mikroorganisma dan memusnahkan bahan genetiknya (DNA/RNA), sekali gus menghalangnya daripada membiak dan menyebabkan kerosakan.
Huraikan mengapa penggunaan larutan pembersih ekoenzim adalah satu amalan yang lebih lestari berbanding bahan pencuci kimia, berdasarkan perbandingan yang diberikan dalam teks.
Penggunaan ekoenzim lebih lestari kerana ia mesra alam dan kosnya rendah. Tiga sebab utama ialah:
Ekoenzim dihasilkan melalui penapaian sisa pertanian, satu kaedah kitar semula sisa organik, manakala bahan pencuci kimia menggunakan bahan kimia yang boleh mencemarkan alam.
Ekoenzim menguraikan lemak kepada molekul kecil yang tidak menyumbatkan saliran. Sebaliknya, bahan pencuci kimia menghasilkan buih daripada surfaktan yang boleh menyumbatkan saliran.
Ekoenzim adalah mesra alam dan menghasilkan sisa yang kurang, manakala bahan pencuci kimia boleh mencemarkan sumber air dan alam sekitar.
🚀
ZON INTERAKTIF
🎮
Uji minda dan terokai pembelajaran sains secara maya!
ZON INTERAKTIF
🎮Uji minda dan terokai pembelajaran sains secara maya!