Nota Sains Bab 3 Tingkatan 5: KELESTARIAN ALAM SEKITAR
Sains Tingkatan 5
Bab 3: Kelestarian Alam Sekitar
Kitaran Hayat Produk, Pencemaran & Teknologi Hijau
Kitaran Hayat Produk & Karbon
Bandingkan kesan aktiviti manusia terhadap pelepasan gas rumah hijau.
Jejak Karbon (Carbon Footprint)
Jumlah keseluruhan gas rumah hijau (seperti karbon dioksida) yang dibebaskan daripada aktiviti manusia secara langsung atau tidak langsung.
- Penggunaan kenderaan petrol
- Asap kilang / Pembakaran terbuka
- Penggunaan elektrik berlebihan
Tapak Tangan Karbon (Carbon Handprint)
Usaha, tindakan dan impak positif yang dilakukan oleh manusia untuk mengurangkan jejak karbon (mengurangkan pelepasan gas rumah hijau).
- Menunggang basikal / Berkongsi kereta
- Kitar semula & Bawa beg sendiri
- Menggunakan tenaga boleh baharu
Kitaran Hayat Sesuatu Produk
Jenis Pencemaran Alam Sekitar
Kesan aktiviti dan pembangunan manusia yang tidak terancang.
Pencemaran Udara
Punca Utama
- Pembakaran bahan api fosil (kenderaan).
- Asap kilang & gas rumah hijau.
- Pembakaran terbuka.
Pencemaran Air
Punca Utama
- Sisa buangan kilang & kumbahan tidak dirawat.
- Baja kimia/pestisid meresap ke sungai (Eutrofikasi).
- Tumpahan minyak.
Pencemaran Tanah
Punca Utama
- Penggunaan baja kimia & racun perosak berlebihan.
- Pelupusan sisa pepejal & sisa toksik yang tidak terurus.
- Hujan asid memusnahkan mineral tanah.
Pencemaran Terma
Punca Utama
- Air panas dari stesen janakuasa dilepaskan terus ke sungai/laut.
- Suhu air meningkat menyebabkan kandungan oksigen terlarut berkurang.
Isu Semasa: Mikroplastik
Mikroplastik ialah kepingan plastik yang sangat kecil (kurang daripada 5 mm panjang). Ia terhasil daripada penguraian fizikal plastik besar seperti botol dan jaring atau produk kosmetik.
Kesan Buruk: Mikroplastik mencemarkan lautan dan dimakan oleh hidupan akuatik (ikan). Akhirnya, mikroplastik ini akan memasuki rantaian makanan manusia apabila kita memakan ikan tersebut, menyebabkan ancaman kesihatan.
Indeks Air (BOD) & Mikroorganisma Efektif (EM)
Teknologi biologi dalam merawat air dan memelihara alam sekitar.
BOD
Biochemical Oxygen Demand (Keperluan Oksigen Biokimia)
BOD ialah jumlah oksigen terlarut yang diperlukan oleh mikroorganisma (seperti bakteria) untuk menguraikan bahan organik di dalam air.
BOD Rendah
Air bersih. Kurang bahan organik & kurang bakteria.
BOD Tinggi
Air tercemar. Banyak bahan organik & banyak bakteria bersaing guna oksigen.
EM (Mikroorganisma Efektif)
Effective Microorganisms
EM ialah campuran mikroorganisma baik (semula jadi) yang membantu memulihkan ekosistem terutamanya dalam merawat air dan pertanian.
Pelepasan Karbon & Teknologi Pemeliharaan
Usaha global untuk menyelamatkan bumi daripada Pemanasan Global.
Emisi Sifar Karbon
Keadaan di mana jumlah pelepasan karbon dioksida ke ruang atmosfera adalah seimbang dengan jumlah penyingkiran karbon dari atmosfera. Menjurus ke arah penggunaan 100% kenderaan elektrik (EV) & solar.
Teknologi Emisi Negatif
Teknologi yang bertindak memerangkap dan menyingkirkan karbon dioksida sedia ada di udara. Contoh inovasi: Penggunaan mikroalga laut untuk menyerap karbon dioksida untuk fotosintesis secara meluas.
Upcycle
Berbeza dengan Kitar Semula (Recycle), Upcycle ialah proses mengolah bahan buangan untuk menghasilkan produk baharu yang mempunyai nilai dan kualiti yang lebih tinggi daripada produk asalnya.
Peranan PBB (Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu)
PBB memainkan peranan utama dalam menangani isu perubahan iklim melalui pakatan antarabangsa. Contohnya, Protokol Kyoto dan Perjanjian Paris mendesak negara-negara di dunia untuk menetapkan sasaran mengurangkan pelepasan gas rumah hijau menjelang masa yang ditetapkan.
Kelestarian Alam Sekitar
Sains Tingkatan 5 (Bab 3)
Ujian interaktif ini memuatkan 10 Soalan Rawak yang akan mencabar kefahaman anda tentang jejak karbon, pencemaran alam, parameter BOD, dan inovasi teknologi hijau.
“Bumi ini bukan warisan nenek moyang kita, tetapi pinjaman daripada anak cucu kita.”
Memuatkan data persekitaran…
Misi Selesai
Laporan Penilaian Alam Sekitar Anda:
Keterangan log maklum balas hijau di sini.
KOLEKSI LATIHAN
| LATIHAN | SKEMA JAWAPAN |
GLOSARI
Kelestarian Alam Sekitar & Pengurusan Sisa
GLOSARI
Kelestarian Alam Sekitar & Pengurusan Sisa
Jejak Karbon
(Carbon Footprint)
Jumlah karbon dioksida yang dibebaskan ke atmosfera hasil daripada aktiviti individu, peristiwa, organisasi, komuniti atau produk. Ia merujuk kepada impak negatif terhadap kelestarian alam sekitar sepanjang kitar hayat produk.
Tapak Tangan Karbon
(Carbon Handprint)
Impak positif terhadap kelestarian alam sekitar yang disebabkan oleh sesuatu produk sepanjang kitar hayatnya. Langkah ini bertujuan untuk mengurangkan jejak karbon.
Upcycle
Proses kitar semula untuk menghasilkan produk baharu yang mempunyai nilai yang lebih tinggi daripada produk asal.
Kitar Hayat Cradle-to-cradle
Kitar hayat umum bagi sesuatu produk bermula daripada sumber sehingga peringkat pelupusan dan dikitar semula.
Kitar Hayat Cradle-to-grave
Kitar hayat umum bagi sesuatu produk yang bermula daripada sumber sehingga peringkat pelupusan dan dibiarkan mereput.
Mikroplastik
Kepingan plastik yang panjangnya kurang daripada 5 mm dan menjadi berbahaya jika berada di dalam badan organisma akuatik.
Singki Karbon
Tempat semula jadi seperti hutan dan lautan yang berfungsi menyingkirkan karbon dioksida daripada udara.
Pengurusan Sisa 5R
Konsep pengurusan sisa yang merangkumi Refuse (tidak menerima), Reduce (mengurangkan), Recycle (kitar semula), Reuse (guna semula), dan Rot (mereputkan melalui kompos).
Pencemaran Alam Sekitar
Perubahan ciri fizikal, kimia atau biologi yang tidak dikehendaki dalam komponen alam sekitar (udara, air, tanah) yang menyebabkan kemudaratan.
Eutrofikasi
Respons ekosistem terhadap penambahan ion fosfat dan ion nitrat ke dalam suatu ekosistem akuatik, menyebabkan pertumbuhan alga yang pesat.
Permintaan Oksigen Biokimia (BOD)
Jumlah oksigen terlarut yang diperlukan oleh mikroorganisma untuk menguraikan bahan organik di dalam sesuatu sumber air; digunakan sebagai parameter pencemaran air.
Mikroorganisma Efektif (EM)
Gabungan tiga jenis mikroorganisma (Yis, Bakteria asid laktik, Bakteria fotosintetik) yang digunakan untuk merawat air tercemar.
Teknologi Emisi Negatif
Teknologi yang menyingkirkan kandungan karbon dioksida dalam atmosfera, contohnya melalui penggunaan mikroalga.
Emisi Sifar Karbon
(Zero Carbon Emission)
Merujuk kepada teknologi atau proses yang tidak membebaskan karbon ke atmosfera, menyumbang kepada keseimbangan karbon.
Eco currency
Sejenis mata wang universal yang dicadangkan sebagai medium pertukaran dalam urusan jual beli untuk mengekalkan keseimbangan alam sekitar.
CONTOH SOALAN KBAT
Soalan Kemahiran Berfikir Aras Tinggi (Kelestarian Alam Sekitar)
CONTOH SOALAN KBAT
Soalan Kemahiran Berfikir Aras Tinggi (Kelestarian Alam Sekitar)
Bandingkan kitar hayat cradle-to-grave dan cradle-to-cradle bagi sebotol minuman plastik. Bagaimanakah konsep upcycle, seperti menukarkan botol terpakai menjadi penyapu, mengubah impak produk ini dan sejajar dengan prinsip tapak tangan karbon?
Dalam kitar hayat cradle-to-grave, botol plastik bermula dari sumber (petroleum), melalui pembuatan, penggunaan, dan berakhir di tapak pelupusan untuk mereput. Kitaran ini menghasilkan jejak karbon tinggi. Sebaliknya, dalam kitar hayat cradle-to-cradle, botol plastik dikitar semula selepas digunakan untuk menjadi produk baharu, mengurangkan keperluan sumber mentah baharu.
Konsep upcycle memanjangkan kitar hayat bahan plastik dan memberikannya nilai yang lebih tinggi daripada produk asal. Ia sejajar dengan prinsip tapak tangan karbon kerana:
- Mengurangkan sisa yang dihantar ke tapak pelupusan.
- Mengurangkan permintaan terhadap sumber baharu untuk membuat produk lain.
- Merupakan sebahagian daripada pengurusan sisa yang cekap (konsep 5R, khususnya Reuse dan Recycle dalam bentuk kreatif).
Sebuah kilang perindustrian melepaskan sisa air yang kaya dengan detergen ke dalam sungai berdekatan. Terangkan proses eutrofikasi yang mungkin berlaku dan kesannya terhadap nilai Permintaan Oksigen Biokimia (BOD) sungai tersebut. Bagaimanakah Teknologi Hijau seperti bebola lumpur EM dapat membantu menangani masalah ini?
Pelepasan sisa detergen (mengandungi ion fosfat/nitrat) mencetuskan pertumbuhan alga yang pesat (algal bloom). Lapisan alga ini menghalang cahaya matahari, menyebabkan tumbuhan akuatik mati. Apabila alga dan tumbuhan ini mati, bakteria pengurai akan menguraikannya, menggunakan jumlah oksigen terlarut yang banyak.
- Mengandungi bakteria asid laktik yang merawat sisa, menyingkirkan bau, dan merencatkan pertumbuhan mikroorganisma berbahaya.
- Mengandungi bakteria fotosintetik yang mensintesis bahan berguna untuk hidupan akuatik.
- Membantu menguraikan enap cemar dan bahan organik dengan efisien, memperbaiki kualiti air dan mengurangkan beban BOD.
Teks sumber mencadangkan penggantian simen dengan kayu balak sebagai strategi tapak tangan karbon. Analisis kebaikan dan potensi kelemahan langkah ini dari sudut kelestarian alam sekitar berdasarkan maklumat dalam konteks.
Kebaikan (Tapak Tangan Karbon)
Simen membebaskan banyak gas rumah hijau. Kayu balak pula ialah sumber boleh baharu. Pokok berfungsi sebagai singki karbon. Penggunaan kayu dalam pembinaan “mengunci” karbon di dalam struktur, menghalangnya kembali ke atmosfera, lantas mengurangkan jejak karbon.
Kelemahan (Penyahhutanan)
Penggunaan kayu secara besar-besaran boleh membawa kepada penyahhutanan. Ini memusnahkan singki karbon, habitat hidupan liar, dan mengganggu ekosistem. Oleh itu, sumber kayu balak mestilah daripada hutan yang diurus secara mampan dan ditanam semula.
Terangkan bagaimana Perjanjian Paris, yang bertujuan mengehadkan kenaikan suhu global, berkait rapat dengan tindakan individu seperti mengira dan mengurangkan jejak karbon daripada penggunaan lampu di rumah.
Perjanjian Paris ialah usaha global PBB untuk mengurangkan gas rumah hijau. Matlamat makro ini hanya boleh dicapai melalui tindakan kolektif di peringkat negara dan individu.
Berdasarkan definisi mikroplastik dan maklumat mengenai kitaran hayat produk, jelaskan bagaimana amalan kitar hayat cradle-to-grave menyumbang secara signifikan kepada masalah pencemaran mikroplastik dalam rantaian makanan akuatik.
Kitar Hayat Cradle-to-grave: Produk plastik (botol) digunakan dan kemudian dibuang ke tapak pelupusan atau persekitaran terbuka.
Penguraian Fizikal: Plastik tidak mereput secara biologi, tetapi pecah menjadi kepingan kecil (mikroplastik, <5mm) akibat cahaya matahari, ombak dan angin.
Rantaian Makanan: Mikroplastik memasuki ekosistem akuatik. Dimakan oleh zooplankton, kemudian ikan kecil, dan seterusnya ikan besar; meracuni hidupan akuatik dan manusia.
🚀
ZON INTERAKTIF
🎮
Uji minda dan terokai pembelajaran sains secara maya!
ZON INTERAKTIF
🎮Uji minda dan terokai pembelajaran sains secara maya!